A Flower Blossomed- Chalam

A Flower Blossomed



[They excelled in prose. Yet the two great short story-writer-cum-novelists, Fernando Pessoa (was also a renowned poet) of Portugal and William Faulkner of US, variously expressed their inability to write poetry: If Pessoa expressed that “I am incapable of writing in verse,” Faulkner said, “… the short story is the most demanding form after poetry.” If there is any comparable writer of their class in Telugu, it is certainly Gudipati Venkatachalam (19th May 1894 – 4th May 1979). For, Chalam’s aim, as the proverbial saying goes, was not the (meanness) to please, not the (mediocrity) to rise to the top but the (sublimity) to free himself (and the reader with him.)

Besides reflecting the lyrical quality of his prose, the present short story exemplifies how, unlike other contemporary writers, he not only thinks but also feels the subject at his heart.]


A flower blossomed in a forest at midnight. Watching the surrounding darkness, it was scared and called out, ‘Mother!’  The leaves and stalk cuddled it and reassured the small white floweret.

“Where is he?” 


“The one who brought me to you? – That person.”

“Who brought you to me? Nobody. It was me who brought you, my darling, my lovely, tender child, my pride. That is, you.”

“Oh, it was you? I thought it was somebody else. Was it you that held my hand and brought me laughing, playing, and floating with me through the stellar spaces? Then let me see you once!”

“Let the daybreak for you to see me. For the present have a nice sleep.”

“I am scared that I might fall down?”

“Don’t worry. Am I not holding you?”

“Mother! I am hungry!”

And soon to her delight some warm, nectarine milk oozed into the flower’s mouth.

A gentle wind cradled and rocked her in its lap.

“Mother! What is it that creeps behind my back?” she asked.

“Nothing to worry. It is a snake in search of food.”

“Will it eat me away?”

“Why would she? She is a nice one. It is only after birdlings. It won’t touch us.”

Behind the tall and lofty branches, the half-moon was trying to break onto the sky. The flower opened its eyes wide. The outlines of the leaves glistened. And through the empty spaces between the foliage, moonshine was filtering in gentle streams, sweeping off the darkness aside. Watching the woods around,

“Watch, mother! Watch!” the floweret clapped, unable to hold her pleasure.

The plant was singing lullabies with her eyes getting heavy with sleep.

The flower looked up towards her mother.

“Mother! You look so beautiful!”

Beyond her view, some twines entwined her in the darkness. Heavy with scents of flowers blossomed and wafting around them, the bowers rollicked to the wind in dark shadows.

“Mother! Who is it that you embraced and nestled? Who is he that stands tall bearing your weight?”

“It is your father!”

“Mother! Mother! What is that gibbering and whooping sound? Mother, hold me tight!”

“They are monkeys. They come for your father. Don’t worry. They won’t harm you.”

“What does father do, then, …”

Before she could complete her question, she heard somebody calling the young flower by name. Fairies gathered around her dancing and singing and floating in the moonlight. She knew them.

“So, you are born here?” – they surrounded the flower to give her the first post-natal bath. They have arranged a few elegant dimples on its petals. Decorated her with pearls of dew. But behind them, invisible to her, she saw someone standing in the shadows. Who was that? She knew who it was. For ages… she lost count of the times, innumerable forms, and different worlds… wasn’t he who shadowed her, held her hand firmly and walked through her pleasures and pains?

She heard a sweet calling through the darkness over her head. A wild calling for something unknown. And the leaves were all ears to the song. How many times ever she looked all around, she could not find out who it was.

“Mother! Mother! Who is it that calls?”

“A Cuckoo.”

“Calling whom?”

“His beloved.”

“Why doesn’t she come?”

“It is still dark.”

“Let him call again.”

“Wait! He will call again.”

“How beautiful is this world, mother! Where was I this long without coming here”

Opposite to the flower, right over the orient sky, another large, bright flower was blossoming spreading its brilliance all around. It was stretching its radiant hands towards the little flowers effortlessly through the teasing cloudlets trying to block it.

There were festivities, music, chirping and jocundity all around.

Some were offering prayers. Some were arranging festoons of leaves. Others were hailing his arrival.

They daubed each cloud with a different hue. They were running hither and thither unable to contain their ecstasy. Dusting and sweeping dry leaves off the floor to far off corners, the wind-lets were awakening all the world around. And all the trees were relishing their breakfast with gaping mouths.

Light, bright marvelous light pervaded the world to its limits. Surging and overwhelming in waves, it filled the cosmos with delight.

And the very look of the world had undergone tremendous transformation. The half-tablet-like-moon bade goodbye to the world dissolving into the brilliance of the sky. The morning star which ruled the world like an uncrowned king till then, cowered and hied to some corner out of fear. The shy cloudlets washed off their recent makeup and stood bashfully in pale white.

With blinding brilliance, red with anger, and an uncompromising and unforgiving attitude towards darkness, meanness and dirt, the Sun lorded over the worlds flooding them with his pristine resplendent rays.

Birds flew over the skies spanning their wings. The animals shed their inertia to begin their day. And the windlets nestled cozily in the cool shades of the leaves afraid of coming out into the open.

Into the eyes of the flower, which lost itself in the delight of watching the beautiful surroundings, sun darted a sharp ray.

“Oh, my!” swooned the flower maid shutting her eyes involuntarily. She shivered in fear and fainted for a moment. She blushed crimson all over. She was filled with some elixir that had sprung from the deepest depths of earth.

She shrieked, “M…o…t…h…e…r!”  But that was not a scream out of gloom, of delight, of fear of death or of birth. It was a signal of her coming of age.

And into her flowed all shades and hues of… a tender sunray, moonlight, the glister of the young blade of grass, the smooth bluishness of the sky, the strength of her father branch, the compassion in the voice of the cuckoo, the trivial mischievousness of the itinerant wind, and the essence of earth flowing through her mother plant.

There was some strange sheen in her petals, a strange swell in her veins, a sweet nectar ready to break through the stigma, and the sepals assuming vigour, and an endless, gratuitous flow of afterglow all through her body.

Suddenly, overwhelming her like the hightides of the sea, a sweet fragrance rolled over her, sending her into delirious rapture. The scents emanated from her body in torrents, and tongues of fire, whelmed her mother and the surrounding air, beside her own self.

She could not contain her pleasure and burst into laughter. And the laughter had endowed a graceful tint to the sun.

For that intoxication, for that sweet taste shouldn’t the sky come down to earth? Shouldn’t winds announce the news to all worlds? And shouldn’t all shades of light unite to light camphor as a mark of honor? Had not these trees, these birds, these insects, these animals, the immense sky, the Sun, and the Moon, and why, the entire world itself, existed just for the wealth of her fragrance?

Who could stand equal before her?

It gamboled on the branch. It clapped wildly. Radiated luminescence through her eyes. Whoever had passed by, giggled heartily hiding behind the screen of foliage. She flaunted her petals. And spread her scents over the world as if they were eternal.

Followed by a colony of honeybees and their accompanying music and dance, besot with flowery nectar and contemptuous ignorance of the existence of flowers beneath, but sprayed with pollen all over, a haughty Indian honeybee passed by exuding his lustful arrogance.

His black body peppered with pollen was glistening under the sun. Watching his cruel sting, inflaming eyes, and the spiky pointed antennae the flower was scared.

“Mother! Who is he?” she asked in a hushed tone hiding behind her drapery.

The plant caressed the daughter flower.

“He will not come your way,” she said with a naughty laugh.

“Won’t he? Huh! What arrogance!” she huffed peeping through the leaves and wafting a sudden draft of scent. The bee reeled under the sudden gush of scent on his face that suffocated him and depleted the strength of his wings.

“Mother! He stopped,” she complained in apprehension.

What is this sweet ache that does not let her stay cool and steady? What is that heady distressing agony, and a craving that both hurries and frightens which she was not able to discern?

The bee turned his attention towards the flower.

He ordered his followers to leave. They sprayed pollen on him once more before leaving. Making rounds around the neighboring leaves he was throwing mischievous smiles at the flowers.

He was flying towards her with an arrogance of invincibility. Glistening in the sun, floating and scissoring the wind he was approaching her.

She blushed all over.

Her pride, her superiority, and her swelling of heart had all ceased. She tried to hide deep into the foliage.

She was both happy and frightened by his sorties.

On occasions she was afraid that he might not turn up, and she was not a match for him.

And pride when he visited and a whelming bashfulness.

How come he could take such liberties?

Why was he delayed?

He should pay attention to nobody but me alone and sing praises and beseech me.

She should be beyond his reach and put him to sufferance by avoidance.

With gay abandon, he set aside the leaves and threw her to public view. Looking at him askance, she said, “You, cheat!” in mock anger. But ‘was it her own voice?’ she wondered. Where did that sweetness in the voice come from? What was that subtlety in the invitation? Why was her heart out of her control despite her best efforts?

Buzzing loudly and singing lyrics of love endlessly he was making rounds about the flower. As he stretched his forelegs towards the flower, the sun was reflecting in rainbow shades on his wing. And the strong smell of the pollen on his body had a giddying effect on her.

The song of the bee overwhelmed her like a high tide and preoccupied her thoughts… like the roaring sound of the sea, like blood pressure.

He was entreating, laughing, and prostrating before her. “I have been searching for you for eons. I surrender all my wealth at your feet. Just look at me once!” he said.

They were all lies. But how sweet were those white lies!

He said he was only craving her. But then, where did he get all the pollen spray on his skin? Cheat!

Flaunting her white petals for a moment, and smiling, she hid behind the leaves with the assistance of wind.

Why wasn’t he coming back to her, so weak and hiding so meekly behind the leaves? What was the delay for? Goodness! Wasn’t he turned away?

The creation signaled that amidst the host of flowers, this glistening flower was redundant. Petals lost their hue, turned pale, and shriveled. The anthers lost hold, leaned over the leaves, and died for the circulation of wind amongst the leaves. Turning all her attention to her womb, the flower lost sense of her beauty, self, and the world.

The flower did not notice when the sun had taken leave of the kites from the lofty tops of trees; or beat the retreat from the edge of the last cloudlet calling back home all hues; when the windlets called truce singing songs of peace and settled among the branches; when all the creatures that restlessly roamed around put a stop to all their businesses and called it a day; or, when the birds and monkeys settled in the thick foliage overhead for roosting.

And searching every nook and corner, stretching its tongues in thousands, darkness was licking off every trace of light.

Then, sliding down the ray of the first star that twinkled, he stood in front of the flower.

He called her by name.

“Who is that?” asked the flower. But she already knew who it was.

She quivered in fear. Looked about, weeping.

“Come with me!” he said.

“What about my child?” she tried to delay.

“Giving your life to your child, follow me,” he said with a smile.

“How can I come with you?” she cried.

He took her hands into his and drying her tears, he said,


The world was aglow… a smooth glow that dissolved all forms, and identities unto itself. From the dry leaves to the distant stars, uniting all creation and existence, pervaded a divine brilliance. And he was brilliant himself. He was seen here, there, and everywhere.

Feeding the hungry bellies, slivering the prey, hiding in the nook in darkness, serving the offspring with some drink, or killing, laughing, weeping, pouncing in anger, and rollicking with pleasure— he was seen, a la Proteus, assuming every conceivable form feeding and plying her own child with some drink.

“Follow me!” he asked the flower again.

She smiled. Her senility, her futility, and the consciousness of her withering had all dissolved in that smile. She surrendered her childhood, her youth, her vigor, her pleasures, her motherhood, her love at his feet and prayed.

Holding his hand, she took a leap into the limitless cosmos.

There was no more fear. No more concerns. No more apprehensions. He was a friend and a pal to the creation and time. Wherever he posits her in the vastness and in whatever form, nothing would look unfamiliar. There would be friendly hands stretching. There would be smiles in await. And great values would lie in wait for her arrival.

Floating in the firmament, looking into his face with all devotion, she burst into laughter- unable to contain her ecstatic pleasure.


Translator’s Note:

Though the bee described here is romanticized for the story, read about the true habit and habitat of honeybee here:


I thank the Editors of Saaranga for publishing the above story in their fortnightly issue of Jan 1, 2023

Inalienable by Chilukuri Devaputra

Inalienable by Chilukuri Devaputra

[This story stands in stark contrast to “Mother” by Maxim Gorky – where a mother takes away the life of her own child who was hell bent on destroying her motherland.

No matter what powers we attribute to God in giving life, or taking it away, it is indeed a woman, a mother, who bestows ‘life’ to all of us. For the very reason, she knows the value of life more than us, men, who are beset with perverted notions of patriotism and revenge, to nip the innocent lives taking shape in the womb for no fault of theirs. For a mother, all mundane considerations, as above, come next to life. In fact, her association with life is inalienable. Perhaps, this world at the threshold of nuclear annihilation any moment, would have been a safer and livable place under women leadership.

Chilukuri Devaputra (4th April 1952- 18th October 2016), a renowned short story writer, brings out this contrast very succinctly in the present story. He was widely translated into English, Hindi, Marathi, Kannada, Odiya and won many prestigious awards.]


One needs to be familiar with the names of the villages, of the people and their cultural practices in the border villages of India-Pakistan for this story…” Ananda Babu began.

“Story? What is that story about, sir?” Sivayya asked with curiosity.

“Vow! What a curiosity, Sivayya sir! I am going to tell you the story! But let me add this disclaimer: The names of villages and people are just fictitious and mentioned impulsively. If by any chance coincidence there exist people and places which are real, take it that the events narrated do not pertain to those people and places. The story I am going to narrate to you briefly is the one I have been spinning in my mind to put on paper.

“The title of the story?” asked Purushotham, another listener.

“The title of the story is …um… Inalienable!” he said.


Those were the last days of August 1947.

Rampur quietened as the night progressed. It must be about nine.

It was one of the border villages of Punjab.

The howling of the jackals was heard in the distance.

The sounds of cicada and cricket in the near were accentuating the silence.

Sleep evaded Hyma.

Her husband Arun Singh had left their home half an hour ago, saying he was attending some meeting and warned her to lock the door securely.

India was free by that time, but the people in the border villages suffered from insecurity.

Outside, it was drizzling intermittently.

Hyma had decided to stay awake till her husband returned.

Only a week before, Pakistanis carried away five women of a family killing all the male members. From that day onwards, youth from the village kept night watch by turns. They were holding a meeting that night planning, in revenge, to bring away women from Pakistan.

When Arun Singh disclosed this to his wife in the evening, she said, “Should you emulate the same heinous act those wicked people did? Then, what is the difference between you two?”

“To remove a thorn with another is our motto. When we bring their wives and sisters away from their homes, those cheats will come to know the pain,” said Arun Singh grinding his teeth.

“Say whatever you like, I don’t like that,” she replied ultimately.

If there was differences and rivalry between countries, they could fight with one another. They could do whatever they liked, but what is this act of carrying away women from their homes?

She lay beside her crying child and breast-feeding. In the faint light of the distant kerosene lamp in the niche, she was watching with pride and love, his greedy sucking of her teat, and his groping for the other breast with his little eyes closed. It might be five years since she got married. When she did not get pregnant for four years, the villagers already started branding her barren. Her husband too, started disparaging her. At that moment, as if to shut the mouths of the village, her child was born.

She heard the footsteps of someone coming running and she was alerted and listened carefully. The sound came closer and closer.

She apprehended something unfortunate and prayed for her husband’s safe return home soon.

Suddenly, there was a banging on the door.

Hyma was scared and startled.

Her heart missed a beat.

Fear tingled her spine.

The banging outside increased to the point of breaking the doors.

“Open the door!” a male voice thundered in Urdu.

“If you open the door, okay. If not, I will have to break open the door. Um! Open the door!” The voice was thundering on one side and banging on the door on the other.

The child who was innocently sucking milk was startled and looked at his mother.

From the slogans and shouting outside, she concluded they were certainly Pakistanis.

She was perplexed and her mind went blank.

They could enter the house anytime, breaking open the doors.

Where could she run?

The banging on the door did not cease. Instead, it was increasing by the second.

Suddenly, the doors gave in.

Six men entered the house one after another. All of them wore turbans over their heads. And the knives flashed in their hands.

Scared to her bones, Hyma hugged her child and was lurking in the shadows in one corner.

The child was still sucking milk.

The man with a chevron moustache found her and almost shouted at her,

“Hey, you! Can’t you hear me?”

“Look, how she is shivering!”

“You are pretty! Are you dumb? Can’t you speak? Where is your husband?” asked a lean, tall, deep-set eyed youth, laughing like the legendary Vetala [1].

Hyma, frightened to her core, kept silent. She could not utter a word.

“Come on, speak up!” thundered the bushy moustache.

“Do…do…don’t know!” Hyma stuttered with fear.

“Boy! The day will dawn if we go on speaking to her this way. Let’s take her away!” said the deep-set eyed person pulling the child brutally out of her embrace. Hitting the wall, the child struggled briefly before succumbing to the injury. The chevron moustache gagged her mouth from crying aloud.

There was a bearded man, named Rehman, among the lot. He shouted in anger at the deep-set eyed fellow, “Why did you kill the child? You are a fool. What did the child do? Your hatred towards the child is unreasonable. If you people commit such heinous crimes, I quit,” he warned. The deep-set eyed man pounced upon Rehman drawing his sword. Enraged by the provocation, Rehman also pulled out his sword from the sheath. Others rushed to separate them, censuring the deep-set-eyed fellow, and made peace between the two.

Unable to grieve aloud for her child, Hyma suffered silently within, as tears streamed uncontrollably down her eyes.

They dragged her, still wailing, towards Pakistan. She also found another twenty young women being taken away along with her.

They mounted all the women into a van parked in the distance and sped away towards Pakistan.

They divided the women among themselves, and Rehman got Hyma to his share.


It was already fifteen days since she had been brought to Rehman’s house.

His wife died while giving birth to their child within few years of their marriage. His family consisted of his four-year old daughter and an old mother. That’s all.

His conduct towards her, the respect with which he treated and his affectionate attentions he paid to her brought some change in her opinion about him.

One night when Rehman tried to be intimate with her, she started crying and expressed her disinterest in him. He did not press her further.

“There is no chance for you to go to your home country. I am the only refuge for your good or bad. It’s up to you to decide,” he said and left it at that.

The old woman’s affectionate treatment, Rehman’s daughter addressing her as ‘auntie,’ and the overall respect she commanded in the house, mellowed her slowly to develop a positive attitude towards the family. Rehman, by not imposing his will upon her even though he could have done it with impunity, was slowly winning her favor.

Ayub, Rehman’s brother who was employed in Hyderabad, got a transfer to their place. He stayed briefly with Rehman. He was a notorious womanizer. Hyma caught his attention on the very first day. He came to know that she did not yield to Rehman. He tried to rape her one night. The old woman came to Hyma’s rescue and censured Ayub. Hyma broke down, embracing the old woman. The old woman while admitting her second son was a bad character and a womanizer, praised Rehman as one of the best human beings. She also indirectly hinted that accepting Rehman was the best alternative to avoid Ayub. From what had happened, Hyma realized the wisdom in the old woman’s advice and surrendered herself to Rehman that night. Having understood that Hyma had become close to his brother, Ayub left her.

Life with Rehman gave her a lot of happiness. Subconsciously, she could not help comparing Rehman’s behavior, with Arun Singh, and finding him nobler.

Surekha was a Hindu living few houses away from Rehman’s. They were family friends and she used to frequent their house. Surekha was a Pakistani. Surekha liked talking to Hyma, and she in turn, found some solace in her friendship.

Time rolled on.

Hyma became pregnant. Rehman’s happiness knew no bounds.

Meanwhile, talks between India and Pakistan commenced and they come to an agreement to exchange the woman folk each side took away earlier. They prepared a list of women to be exchanged.

One day, Surekha gleefully informed Hyma that her name was on the list.

That information did not give any joy to Hyma.

Instead, she said, “I am not going to my country. It is better here.”

“Is that you who say this?” Surekha could not hide her surprise.

“Yes. My life had become a contested dish wasted between two parties. Having known that I had been in an enemy country for all these days, do you think my husband will accept me?”  she asked as tears swelled in her eyes.

“One can somehow make a living in one’s mother land,” replied Surekha.

That night while serving dinner to Rehman Hyma said: “No. I am not going to my country.” And pleaded with him not to send her back.

“I am sorry Hyma! This is not an agreement between you and me. This is an agreement between two countries,” he replied.

“You people killed my first child. They will not allow the second issue to be born. The moment I reach there, they abort this pregnancy,” she said wailing uncontrollably.

“Why are you so obsessed with the fighting between your countries? There are women on both sides. They have their self-respect, opinions, likes and dislikes. Why don’t you spare a moment about them?” confronted Hyma.

Tears were Rehman’s silent answer.

“Can’t you try to see me retained here?” she begged him holding his hands.

“Not … possible…” was all that he could utter.

“Come what may. I am not leaving. I don’t want any country. I will try to look for opportunities for me and for my child to be born,” said Hyma obstinately.

“Tomorrow morning, the military will come here to take you with them. By this time tomorrow, you will be… with your people…” Rehman felt a lump in his voice as his voice choked and went hoarse.

Hyma was crying all through the night.


As expected, next morning military came, took Hyma with them and handed her over to the Indian Army at the border.

Pakistani relatives waited for their women at the border. One could find that there was no trace of happiness on the faces of people seeing back their wives, daughters, sisters, and daughters-in-law. There was a kind of resignation to the inevitable.

Hyma looked around for her husband. As expected, he was there but was standing aloof at a distance. There was another woman standing beside him. She might be his second wife, Hyma concluded.

Hyma’s parents arrived in the meantime.

“Shall we have to go home, father?” she asked. Her intention was that her father would inform her if she could go to her husband’s place or not.

“No dear,” he said without raising his head up, as he helped her to get into a horse-cart.

“Then, to my husband’s place?”  she asked innocently.

“No. We must first go to the hospital first,” her mother said, sitting beside her.

“There was nothing wrong with me! I am in perfect health,” Hyma replied.

“They noted in the records that you are pregnant. To abort that,” her mother informed coolly.

Hyma looked frantic and said, “Don’t you allow me even my second child?”


Anand Babu concluded the story and looked at his listeners.

“What happened to you two?” he asked.

“Don’t ask me. I could not come out of its hangover,” said Purushotham.

“Fantastic story, sir! You have shown how humanity gets obliterated in the rivalry between two nations. You have shown the perils of viewing woman as a personal asset instead of a human being. Please complete the story. It will become a great feminist story, sir!” said Sivayya showering praises in oodles. He regretted that he could not find suitable vocabulary to convey his appreciation.

“Not only that you are a good short story writer, but you are also proved you are a good storyteller,” commented Purushotham.

“Do you want me to take it as a compliment? I doubt it…. ‘Storytelling’ has a negative connotation of ‘speaking absurd things.’ You don’t mean that? Am I right?” chuckled Ananda Babu.

“One can’t win an argument with writers,” they said getting up to leave.

Ananda Babu also got up to see them off.

[1] From the Sanskrit text Vetala Pancha Vimsati— twenty-five stories of the legendary King Vikramaditya of Ujjain and Vetala, the spirit locked up in a dead body, whom he conquers.

I thank the editors of Saaranga for publishing the story in the issue of15th of Dec 2022.

పాత – కొత్త… అజ్ఞాత చీనీ కవి

ఆమె కొండమీద దొరికే వనమూలికలు ఏరుకుందికి వెళ్లింది.
దిగి వస్తున్నప్పుడు దారిలో తన మాజీ భర్త ఎదురయ్యాడు.
సంప్రదాయంగా ముణుకులు వంచి నమస్కరించి అడిగింది
“నూతన వధువుతో మీ జీవితం ఇప్పుడెలా ఉంది?” అని.

“నా భార్య చాలా తెలివిగా మాటాడుతుంది గాని,
నా మొదటి భార్య అలరించినట్టుగా అలరించలేదు.
అందంలో ఎవరూ ఎవరికీ తీసిపోరు,
కానీ ఉపయోగపడడంలో ఇద్దరికీ పోలిక లేదు.
నా భార్య నన్ను కలవడానికి వీధిలోనికి వస్తే
నా మాజీ భార్య ఎప్పుడూ అంతర గృహంలోంచి వచ్చేది.
నా నూత్న వధువు పట్టు బుటేదారు పనిలో మంచి నేర్పరి.
నా మాజీ భార్యకి సాదా సీదా కుట్టు పనిలో ప్రావీణ్యం ఉంది.
పట్టు బుటేదారు పనితో రోజుకి ఒక అంగుళం నేతపని చెయ్యొచ్చు
అదే సీదాసాదా కుట్టుపనితో ఐదు అడుగుల మేర నెయ్యవచ్చు.
ఆమెకున్న నైపుణ్యాన్ని నీ కుట్టుపనితో సరిపోల్చినపుడు

నా నూతన వధువు మాజీ భార్యకు సాటిరాదని తెలుస్తుంది.

అనువాదం: ఆర్థర్ వాలీ.

అజ్ఞాత చీనీ కవి
క్రీ.పూ. 1 వ శతాబ్దం.

Old and New


She went up the mountain to pluck wild herbs

She came down the mountain and met her former husband.

She knelt down and asked her former husband

“What do you find your new wife like?”

“My new wife, although her talk is clever,

Cannot charm me as my old wife could.

In beauty there is not much to choose,

But in usefulness they are not at all alike.

My new wife comes in from the road to meet me;

My old wife always came down from her tower.

My new wife is clever at embroidering silk;

My old wife was good at plain sewing.

Of silk embroidery one can do an inch a day;

Of plain sewing, more than five feet.

Putting her skills by the side of your sewing

I see that the new wife will not compare with the old.


Anonymous Chinese Poet

1st  Century BC

Translation: Arthur Waley.

Poem Courtesy:


జపనీస్ సంకలనం Shūi Wakashū నుండి రెండు కవితలు

ఇప్పటికీ మంచు పూర్తిగా కరుగని
ఆ కొండమీది పల్లె
ఆ కోకిల కుహుకుహూలకు తప్ప
వసంతం అడుగుపెట్టిందని
ఎలా గ్రహించగలిగి ఉండేది?
9వ శతాబ్దం.
జపనీస్ కవి

కొండ మొదలుని
మరుగుపరుస్తున్న నదిమీది పొగమంచు
పైకి తేలిపోతుంటే
హేమంతప్రభావానికి ఆ కొండ
ఆకాసానికి వ్రేలాడుతున్నట్టు కనిపిస్తోంది.
కొయొవారా ఫుకుయాబు
జపనీస్ కవి

Selections from Shūi Wakashū

If it were not for the voice

Of the Nightingale,

How would the mountain-village

Where the snow is still unmelted

Know the spring?





Because river-fog

Hiding the mountain base

Has risen,

The autumn mountain looks

As though it hung in the sky.


Kiyowara Fukuyabu

C 900 – 930


(Translation: Arthur Waley)

The Shūi Wakashū (Collection of Gleanings), often abbreviated as Shūishū, is the third imperial anthology of waka from Heian period Japan. It was compiled by Emperor Kazan in about 1005. Its twenty volumes contain 1,351 poems. The details of its publication and compilation are unclear.

The Shūishū was an expansion of Fujiwara no Kintō‘s earlier anthology, the Shūishō (Selection of Gleanings), compiled between 996 and 999. Until the early nineteenth century, it was mistakenly believed that the Shūishō was a selection of the best poems from the Shūishū, and so the former was more highly regarded.

The Shūi Wakashū  is the first imperial anthology to include tan-renga  (short linked verse),  or waka composed by two poets – the earliest form of renga recorded.
(Courtesy: Wikipedia)

సమయసూచి వరరుచి 2

సమయసూచి వరరుచి 1

ఈ శతాబ్దం ఖచ్చితంగా ఖగోళానిదే. శతాబ్దాంతానికి మనిషి చంద్రుడి మీదో, కుజుడి మీదో ఆవాసాలని ఏర్పరచుకుంటే, కాంతి వేగాన్ని మించి ప్రయాణించగల మార్గాలని కనుక్కుంటే, సమాంతర సృష్టి ఉందంటే, లేదా ఇప్పటివరకూ కనుక్కోలేని కృష్ణ పదార్థం (Black Matter), కృష్ణశక్తి (Black Energy) ల పూర్తి స్వరూపస్వభావాలను ఆవిష్కరించి మనిషి మేథకి అవధులు విశాలం చేస్తే ఆశ్చర్యపోనక్కరలేదు. అయితే, ఇవన్నీ మనిషి ప్రగతికి దోహదం చెయ్యాలి తప్ప మనుగడని ప్రశ్నార్థకం చెయ్యకూడదు.

భారతీయులకూ (ఇప్పటి భౌగోళిక పరిమితులు కాకుండా, ఒకప్పటి అఖండ భారతదేశం) ఈ విషయంలో కొంత చరిత్ర ఉంది. అయితే, చరిత్రనీ, చారిత్రక ఆధారాలనీ పరిరక్షించుకో దురదృష్టవశాత్తూ మనకి ఆనాడే కాదు, ఈనాటికీ శ్రద్ధలేదు. కనీసం, వంద సంవత్సరాల క్రిందట శ్రీ శంకర్ బాలకృష్ణ దీక్షిత్ వ్రాసిన భారతీయ ఖగోళశాస్త్ర చరిత్రకి ఇప్పటివరకు తెలుగులో అనువాదం నాకు కనిపించలేదు. అయితే, మన ఖగోళశాస్త్ర చరిత్ర తెలుసుకుందికి కుతూహలపడే వారిని దృష్టిలో ఉంచుకుని ఈ పుస్తకాన్ని అనువదించడానికీ, అలాగే నాకు తెలిసిన కొన్ని ఖగోళశాస్త్ర విషయాలు పంచుకుందికీ ప్రయత్నిస్తాను. ఇక్కడ ఒక్క విషయం స్పష్టం చెయ్యదలుచుకున్నాను. నాకు ఖగోళశాస్త్రం మీదనే తప్ప జ్యోతిషంగా ఇప్పుడు ప్రచారంలో ఉన్న విషయం మీద నమ్మకం గాని, ఆసక్తి గాని లేవు. ఆ విషయాలు ఇందులో మీకు చరిత్రలో భాగంగా అవసరమయితే తప్ప, వాటి ప్రస్తావన ఇందులో కనిపించదు. దీనికి ఇష్టపడని వారికి నేను సవినయంగా చేసే విన్నపం మీరు ఈ వ్యాసాల్ని చదవనక్కరలేదు. మీరు వ్యాఖ్యానించినా అవి ప్రచురింపబడవు. మీకు సమయం వృధా.

అప్పుడప్పుడు అనువాదాల్ని ప్రచురించినా, ఇకమీదట ఖగోళశాస్త్ర (Astronomy) కి చెందిన విషయాలు మీతో పంచుకుంటానని తెలియజేస్తూ, ఆ క్రమంలో ఇది మొదటి వ్యాసం.


సృష్టి ప్రారంభదశలో ఉన్నది కేవలం అనంతమైన శక్తి, పరమాణువులు, తప్ప వేటికీ ద్రవ్యరాశి లేదు. ఈ విశ్వంలో పరమాణువులకి ద్రవ్యరాశి లభించనంత వరకూ దేనికీ అస్తిత్వం కలగదు. జటిలమైన ఈ సమస్యకి పరిష్కారంగా ఈ విశ్వం అంతానూ ఒక శక్తి ఆక్రమించి ఉందని, ఆ క్షేత్రానికి మూలాధారం హిగ్స్ బోసాన్ అని పిలవబడే ఒక పరమాణు లేశమని 1964లో పీటర్ హిగ్స్ అనే శాస్త్రజ్ఞుడు (మరిద్దరు శాస్త్రవేత్తలతో కలిసి) ప్రతిపాదించాడు. ఆయన పేరుమీదగా ఆ శక్తిక్షేత్రాన్ని హిగ్స్ ఫీల్డ్ అని పిలుస్తారు. అయితే ఇప్పటిదాకా ఎవరూ ఈ హిగ్స్ బోసాన్ ఉనికిని నిర్ధారించలేకపోవడంతో ఇప్పటిదాకా ఇది కేవలం ఒక ప్రతిపాదనగానే మిగిలిపోయింది. 29 మే 1929న ఇంగ్లండులో పుట్టిన హిగ్స్‌కి, భౌతికశాస్త్రాన్ని మలుపుతిప్పగల ఈ ప్రతిపాదనకు 2013లో నోబెల్ పురస్కారం లభించింది.

ఇవాళ హిందూ పేపరు తెరిచి చూద్దును! తాటికాయలంత అక్షరాలతో వార్త: స్విట్జర్లండ్‌లో ఉన్న సెర్న్‌ (CERN) అనే భౌతికశాస్త్ర ప్రయోగశాలకు చెందిన రెండు పరిశోధక బృందాలు ‘హిగ్స్ బోసాన్’ అనే ఒక పరమాణులేశపు ఉనికిని నిర్ధారించాయని. దానితోపాటు ‘ఈ పరిశోధనలో పాలుపంచుకున్న భారతీయశాస్త్రవేత్తలు’ అన్న బాక్స్ ఐటమ్; అందులో సి.ఎమ్.ఎస్. అన్న బృందం నాయకుడు వివేక్ శర్మ, ప్రక్కన నవ్వుతూ చంద్రం, అర్చనా శర్మ, మరికొందరూ.

నాకెంతో గర్వంగా ఉంది. చంద్రం సాధించిన ఘనతలో నా పాత్ర ఏమీ లేకపోయినా, ఆ వ్యక్తి నా స్నేహితుడు, అతనితో కలిసి కొంతకాలం గడిపేనన్న భావనతో, నేనే ఆ ఘనత సాధించినంత సంబరంగా ఉంది.

వాడి నేపథ్యానికి, వాడు అందుకున్న శిఖరాలు చూస్తుంటే నమ్మశక్యం కాదు. లేకపోతే, తాతలనాడు నేతులు తాగేమని చెప్పుకునే దేశంలో, ఎక్కడో, పట్నమూ కాదు పల్లెటూరూ కాదు అన్న ఊర్లో, అతి సామాన్యమైన కుటుంబంలో పుట్టటం ఏమిటి? చదువు పూర్తయితే చాలును అనిపించే బొటాబొటీ ఆర్థిక పరిస్థితులలో, ఎవరో దయతలిచి చేయూత అందిస్తే చదువుకున్నవాడు, ఐ.ఐ.టి.లో సీటు సంపాదించడమేమిటి? ఉత్తమ పరిశోధకుడిగా గుర్తింపు తెచ్చుకుని కాల్‌టెక్‌లో ఉద్యోగం, సెర్న్ వంటి అంతర్జాతీయ పరిశోధక సంస్థలో కీలకస్థానం సంపాదించటమేమిటి?

అందులోనూ, తను పాల్గొన్న పరిశోధన చిన్నదేమీ కాదు. అంతర్జాతీయ స్థాయిలో కొన్ని వేలమంది శాస్త్రజ్ఞులు పాల్గొన్నది; ఈ శతాబ్దంలోనే అత్యంత కీలకమైన పరిశోధనగా పేరు తెచ్చుకున్నది. ఈ పరిశోధనతో కణభౌతిక శాస్త్రం కీలకమైన మలుపు తిరిగినట్టే.

చంద్రం చిన్నప్పటి నుంచీ అంతే!

నేను ఊహించినదానికంటే ఎప్పుడూ ఒక మెట్టు పైనే!


అప్పుడు మేము ఫోర్తు ఫారంలో ఉన్నాం. ఆ ఏడే అనకాపల్లి నుండి వచ్చి ఓ కుర్రాడు మా క్లాసులో చేరాడు. ఎవరితో మాటాడేవాడు కాదు. వాడికి మహా గర్రా అనుకునే వాళ్లం. అప్పటి వరకూ అన్ని సబ్జెక్టుల్లోనూ నాదే క్లాసు ఫస్టు. నాకెంత గర్రా ఉండాలి. అందుకే నేనూ వెళ్ళి పలకరించలేదు.

మాకు ఇంగ్లీషు తప్ప తక్కిన అన్ని పాఠాలూ తెలుగులోనే బోధించేవారు. చివరకి హిందీ కూడా. రాయడానికి దేవనాగరి లిపి వాడినా, బోధన తెలుగులోనే ఉండేది. నూటికి ఇరవై మార్కులు వస్తే పరీక్ష గట్టెక్కినట్టే. అలాంటి పరిస్థితుల్లో, ఇండో-అమెరికను సాంస్కృతిక వినిమయ కార్యక్రమంలో భాగంగా అల్నాస్కర్ అని ఒక అమెరికను మాకు అప్పుడే ప్రచారంలోకి వస్తున్న ఆధునిక గణితాన్ని బోధించడానికి మా స్కూలుకి వచ్చాడు. ఆయన మాకు త్రికోణమితి బోధించేవాడు. ఆయనకి మా అవగాహన స్థాయి గురించి ముందే ఒక అంచనా ఉండే ఉంటుంది. అందుకని నెమ్మదిగా ఒక్కొక్క మాటా పలుకుతూ, హావభావాలతో, బొమ్మలతో, అర్థాన్ని బోధపరుస్తూ చాలా ఓపిగ్గా, పాఠం చెప్పేవాడు. మాకు అందులోని ప్రాథమిక విషయం అవగాహన అవడానికి కనీసం మూడు నాలుగు నెలలు పట్టి ఉంటుంది.

కొన్నాళ్ళకి అతను రంగు రంగుల సుద్దముక్కలు తీసుకొచ్చి పాఠం చెబుతూ, సరియైన సమాధానం చెప్పిన వాళ్ళకి ఒక రంగు సుద్దముక్క బహుమతిగా ఇవ్వడం ప్రారంభించాడు. ముంగిలా ఎవరితోనూ మాటాడకుండా కూచునే చంద్రం ఒక్కడే రోజూ రంగుసుద్దలు అల్నాస్కర్ నుండి కొట్టేస్తుండేవాడు. రోజుకి ఒకటైనా రంగు సుద్దముక్క సంపాదించాలన్న కోరికతో అందరం పాఠం జాగ్రత్తగా వినేవాళ్ళం. ఒకటి రెండు సార్లు రంగుసుద్దలు సంపాదించినా, చంద్రానిదే ఎప్పుడూ పైచెయ్యిగా ఉండేది. నా క్లాసు ఫస్టుకి కూడా ఎసరు వచ్చేలా ఉండడంతో నాకు గొప్ప ఉడుకుమోత్తనంగా ఉండేది.

నా అదృష్టం కొద్దీ, మూడునెలల పరీక్షలు పూర్తవకుండా అతని ఆరోగ్యం దెబ్బతినడంతో అల్నాస్కర్ అమెరికా వెళ్ళి, తిరిగి రాలేదు.

మూడునెలల పరీక్షల తర్వాత జీవీఆర్ మాష్టారు అల్నాస్కర్ చోటులో వచ్చారు. ఆయన మొదటిసారి క్లాసు తీసుకుంటున్నారు. జీవీఆర్ అంటే అందరికీ హడలు. సన్నగా, పొడుగ్గా ఎప్పుడూ తెల్లని పంచ కట్టుకుని, ఖద్దరు లాల్చీ తొడుక్కుని, కొనదేరిన ముక్కూ, పొడవైన చెవులూ, సుబాస్ చంద్రబోసు కళ్ళద్దాల్లాంటి కళ్ళద్దాలతో ఒక పక్క భయం, మరొక పక్క భక్తీ రెండూ కలిగేవి ఆయన్ని చూస్తుంటే. ఆయన గురించి చిత్రవిచిత్రమైన కథలు ప్రచారంలో ఉండేవి. ముక్కోపి అని, కోపం వస్తే, బోర్డు తుడుచుకునే డస్టరుతో పిల్లల్ని కొట్టేవారని, రూళ్ళకర్రతో మండమీద కొట్టేవారని, లేకపోతే సొరుగులోంచి సుద్దముక్క తియ్యమని చెప్పి తీస్తుంటే సొరుగుని ఒక్కసారి మూసేసేవారనీ ఇలా ఎన్నో. అందరూ అనుకోవటం తప్ప నిజం ఏమిటో ఎవరికీ తెలియదు. కానీ, ఆయన మాటకి ఎదురు చెబితే, లెంపలు వాయించేవారు.

జీవీఆర్ మాష్టారు క్లాసులోకి అడుగుపెడుతూనే, ‘బీజగణితంలో మీకు ఏమాత్రం అవగాహన ఉందో తెలిస్తే, దానిని బట్టి ఇకముందు ఎలా పాఠం చెప్పాలో ప్రణాళిక వేసుకుందాం,” అని చెప్పి, చిన్న సమీకరణాలమీద సుళువైన ప్రశ్నలతో ప్రారంభించి, మరుక్షణంలోనే వాటిని తిరగేసి కారణాంకాలు చెప్పమని, క్రమంగా ప్రశ్నలని జటిలం చేసుకుంటూ వెళ్ళేరు. సమాధానం చెప్పలేనివాళ్ళని బెంచీ మీద నిలబడమన్నారు. నలభై మంది ఉన్న క్లాసులో చంద్రం ఒక్కడే ఆరోజు సరైన సమాధానాలు చెప్పి బెంచీ ఎక్కకుండా తప్పించుకున్నాడు. క్లాసు మొత్తం అంతా బెంచీ మీద నిలబడ్డాం.

చంద్రంతో నేను స్నేహం చెయ్యడం ఇక తప్పదని ఆ రోజే నిశ్చయం అయిపోయింది. కాని, చంద్రానితో వచ్చిన గట్టి చిక్కు వాడు ఎవడితోనూ అంత తొందరగా స్నేహం చేసేవాడు కాదు. అందుకని మొదట్లో వాణ్ణి తిట్టుకునేవాళ్ళం గానీ వాడు ఏకాంతాన్ని ఇష్టపడతాడని, పదిమందిలో కలవడానికి బిడియం ఎక్కువని చివరకు అర్థం చేసుకున్నాను.

ఒకసారి ఏదో పత్రికలో చంద్రం రాసిన కవిత పడిందిట. వాళ్ళ నాన్నగారు తన మిత్రుడైన ఎవరో పేరున్న కవికి చూపించి అభిప్రాయం అడిగారట. ఆ కవిగారు చెప్పిన సలహాలని తోసిపారేస్తూ, తను రాసిందే బాగుందని ముక్కు సూటిగా చెప్పాడట. ఆ సంగతి చంద్రమే తర్వాత ఎప్పుడో చెప్పాడు. వాడు ఎవడినీ ఖాతరుచేసే రకం కాదు.

చంద్రంతో స్నేహం చెయ్యడానికి ఎంతో కష్టపడవలసి వచ్చింది. ఆరునెలల పరీక్షల్లో లెక్కల్లో, నేను ఫస్టు మార్కు తెచ్చుకున్నాకే వాడు నాతో స్నేహం చెయ్యడానికి మొగ్గు చూపించాడు. “కంగ్రాచ్యులేషన్స్‌రా రామనాథం!” అని చంద్రం అభినందించినపుడు నేను చుక్కల్లో కూచున్నాను.

వాడికి రకరకాల స్టాంపులూ, ఫస్ట్ డే కవర్లూ సంపాదించడం, పాటలు పాడటం మొదలైన చాలా అలవాట్లు ఉండేవి. ‘జయ జననీ పరమ పావనీ’ అన్న మనదేశం సినిమాలో సముద్రాల సీనియర్ రాసిన పాట అంటే వాడికి ఇష్టం. మా ఊర్లో కోనేటికి ఉత్తరగట్టున ఒకప్పుడు గ్రంథాలయం ఉండేది. ఆదివారాల్లోనూ, శలవు రోజుల్లోనూ చంద్రం అడ్రసు అదే. ఎప్పుడూ ఏదో చదువుతూ కనిపించేవాడు. వాడి సహవాసం వల్లనే నాకు కూడా పుస్తకాలు చదివే అలవాటు అబ్బింది.

ఆ రోజుల్లో పరిటి వెంకట రమణగారని సైన్సు లెక్చరర్ చెఱువుకి తూరుపు గట్టున మేమున్న వాసలోనే అద్దెకు ఉండేవారు. ఆయన బ్రహ్మచారి. ఆయనకి తల్లిదండ్రులు, చుట్టాలూ పక్కాలూ ఎవరూ లేరు. మనిషి చాలా మృదు స్వభావి. పిల్లలంటే వల్లమాలిన ప్రేమ. ఇంట్లో కేరం బోర్డూ, చదరంగం, రకరకాల పుస్తకాలూ ఉంచి పిల్లల్ని అక్కడే ఆడుకోమని, చదువుకోమనీ అనేవారు. నాకు చిన్నప్పటినుండీ ఆయన దగ్గర చేరిక. ఇంట్లో ఎప్పుడూ ఒకరిద్దరు విద్యార్థుల్ని ఉంచుకుని ఆయనే చదువు చెప్పించేవారు.

వాళ్ళది గోదావరి ప్రాంతంలో ఏదో పల్లెటూరు. సంప్రదాయ కుటుంబం. ఒకసారి పెద్ద వరద వచ్చి, అందరూ కొట్టుకుపోగా, అతను మాత్రం ప్రాణాలతో బయటపడ్డారట. అనాథగా మిగిలిన అతన్ని ఎవరో దయాళువు విజయనగరం తీసుకువచ్చి సంస్కృత కళాశాలలో ప్రవేశపెట్టి, ఉచిత భోజన సదుపాయం, విద్యార్థి భోజన సత్రంలొనే వసతీ కల్పించడం వల్ల స్కూలు ఫైనలుదాకా అక్కడ చదివి, తర్వాత పిల్లలకి ట్యూషన్లు చెప్పుకుని మహరాజా కళాశాలలో డిగ్రీ, ఆంధ్రా యూనివర్శిటీలో ఎమ్.ఎస్‌సి. చేసి, చదువుకున్న కళాశాలలోనే ఉద్యోగం సంపాదించారు. నేనూ, వేణూ, చంద్రం అతని ప్రియ శిష్యులం కావడంతో, యూనివర్శిటీలో చేరేదాకా సైన్సూ, లెక్కల్లో ఏ సందేహం వచ్చినా ఆయన దగ్గరికే పరిగెత్తేవాళ్లం.

ఆయనకి భారతీయ తత్త్వశాస్త్రమన్నా, సంస్కృతి అన్నా వల్లమాలిన అభిమానం. పాఠాలు చెబుతున్నపుడు మధ్యమధ్యలో ఈ విషయాలు దొర్లించిన సందర్భాలు ఎన్నో ఉన్నాయి. సంప్రదాయం పట్ల కొంత మొగ్గు ఎక్కువ ఉన్నప్పటికీ, ఏది చెప్పినా, సంప్రదాయాన్ని, సైన్సునీ మేళవిస్తూ మనసుకి హత్తుకుపోయేలా చెప్పేవారు. ఒకసారి క్లాసులో ‘ఏకం సత్ విప్రాః బహుధా వదంతి’ అన్న నానుడి ప్రస్తావన వచ్చింది.

గురువుగారి ఆలోచనలు ఒక విషయం నుండి మరొక విషయానికి వెళ్ళి చివరకి ‘సత్యం స్వరూపం ఏమిటి?’ అన్న ప్రశ్నకి దారి తీశాయి. సత్యం అన్నదానికి అస్తిత్వం ఎప్పుడూ ఉంటుందని, అది మన ఎదురుగానే ఉంటున్నప్పటికీ మనకి కనిపించకపోవచ్చునని, దాన్ని మనం పంచేంద్రియాలద్వారా, బుద్ధి ద్వారా తెలుసుకోడానికి అవకాశం ఉంది అని గురువుగారు అన్నారు.

అప్పుడు చంద్రం, “గురువుగారూ! ఇది సత్యం అని చెబితే నమ్మడమేనా, లేక ఎవరైనా దాన్ని స్వయంగా పరీక్షించి తెలుసుకోవచ్చా? దాని స్వభావమేమిటో మనకి తెలియనప్పుడు, ఎదురుగా ఉన్నది సత్యమని నిర్ధారించడం ఎలా?” అని అడిగేడు.

దానికి గురువుగారు, “మంచి ప్రశ్న వేశావు. దీన్ని రెండు భాగాలుగా విడగొడతాను. ఒకటి సత్యం ఎవరైనా తెలుసుకో సాధ్యమా? రెండవది అది సత్యమే అని నిర్ణయించడం ఎలా అన్నది. ఈ సృష్టిలో సత్ అంటే దాని ఉనికికి కారకుడైన పరమాత్మ ఒక్కడే. ‘ఒక్కడే’ అని నేను పుంలింగం వాడుతున్నప్పటికీ ఆ పరమాత్మ పురుషుడో, స్త్రీనో ఎవరికీ తెలియదు. ఈ పరమాత్మకి మూడు మౌలిక లక్షణాలు ఉన్నాయి: సత్యం, జ్ఞానం, అనంతం. ఈ పరమాత్మ అస్తిత్వం సత్యం. అంటే, తక్కిన ప్రతి వస్తువు విషయంలోనూ దాని అస్తిత్వానికి మూలకారణం ఒకటి అవసరమైనప్పటికీ, పరమాత్మ అస్తిత్వానికి మూలకారణం లేదు. తనని తాను సృష్టించుకోగల పరమాత్మ సృష్టికి ముందుకూడా ఉన్నాడు. జ్ఞానమే పరమాత్మ, అతడు అనంతుడు, అంటే కాలాతీతుడు. మనం చూసే ఈ చరాచర సృష్టి, దాని వైవిధ్యం అంతా వ్యక్త పార్శ్వం; ఇంద్రియజ్ఞానంతో ఈ పార్శ్వాన్ని గ్రహించగలం. అవ్యక్త పార్శ్వం తాపసులకి, అంటే దానిగురించి తీవ్రంగా కృషిచేసే జిజ్ఞాసువులకి మాత్రమే సాధ్యం. ఉదాహరణకి, కొన్ని వేల ఏళ్ళ క్రితం జిజ్ఞాసువైన ఒక ముని సృష్టి పూర్వస్థితి గురించి నాసదీయ సూక్తంలో అద్భుతంగా వర్ణిస్తాడు. న, అసత్, అన్న ఆ సూక్తంలోని మొదటి రెండు మాటలనుబట్టి సూక్తానికి ఆ పేరు వచ్చింది. అది ఋగ్వేదం 10వ మండలంలో ఉంది. ఈ రోజు భౌతికశాస్త్రజ్ఞులు బిగ్ బాంగ్ అని పిలుస్తున్న సమయానికి పూర్వస్థితికి అతని ఊహ సరిపోలుతుంది. దాని గురించి తర్వాత ఎప్పుడైనా మాటాడుకుందాం.

“ఇప్పుడు నువ్వడిగిన రెండవ ప్రశ్న, సత్యాన్ని సత్యమని నిర్ణయించడం ఎలా అన్నదానికి వద్దాం. ఇది అన్నిటిలోకీ క్లిష్టమైనది. ఒక ప్రమేయాన్ని తప్పని చెప్పడానికి ఒక ఉదాహరణ సరిపోతుంది కాని, దాన్ని ఋజువు చెయ్యడానికి వెయ్యి ఉదాహరణలు సరిపోవు. వెయ్యిన్నొక్కసారి, అది అనుభవంలో తప్పు కావచ్చు. అందుకని జీవితంలో మనకి కనిపించే, లేదా ఎవరైనా తన అనుభూతిగా ప్రకటించే అనుభవాన్ని సత్యమా, కాదా అని నిర్ణయించడానికి, తర్కానికి లొంగే కొన్ని ప్రమాణాలు – ప్రత్యక్షమని, పరోక్షమని, అనుమానమని, ఉపమానమని – ఏర్పరచారు. వస్తువుని ఆశ్రయించి ఉండే సత్యం దేశ, కాల, పాత్ర, పరిమితులకు లోబడకుండా ఉంటుంది. ఆ పరిమితులకు లోబడినపుడు అది వైయక్తిక సత్యం అవుతుంది తప్ప సార్వజనీనిక సత్యం కాదు, కాలేదు. ఉదాహరణకి ఉప్పు, పంచదార, కర్పూరం, ఇంద్రధనుస్సూ వంటివి ఏ కాలంలోనైనా, ఏ దేశంలోనైనా తమ తమ రుచుల్నీ, రంగుల్నీ ఒకే విధంగా ప్రకటిస్తాయి. అది ప్రత్యక్ష ప్రమాణం. అంటే కంటికి ఎదురుగా ఉన్నదానిని పరీక్షించి నిర్ణయించడం. మనం ఉన్నచోట వర్షం పడకపోయినా, ఎక్కడినుండో గాలి మోసుకు వచ్చే వింత వాసన చూసి, మనం ఎక్కడో వర్షం పడుతోందని గ్రహిస్తాం. అది అనుమాన ప్రమాణం. మీరు శుక్రగ్రహం మీద సల్ఫర్ ఉందని, కుజగ్రహం మీద ఇనుము ఎక్కువ ఉందనీ చదివి ఉంటారు. శాస్త్రజ్ఞులకి ఎలా తెలిసింది? ప్రతి మూలకానికీ ఒక నిర్దిష్టమైన కాంతి తరంగం ఉంటుంది. అది విశ్వంలో ఏ మూలనుండి వచ్చినా ఆ తరంగం ఒక్కటే. ఒక ఖగోళ వస్తువునుండి ప్రతిఫలించే కాంతి తరంగాలను విశ్లేషించి మనకు తెలిసినవాటితో సరిపోల్చి అక్కడ ఏ యే మూలకాలున్నాయో నిర్ణయిస్తారు. ఇది ఉపమాన ప్రమాణం…”

అంటూ సత్యాన్ని ఎన్ని రకాలుగా నిర్ధారిస్తారో గురువుగారు అటు సంప్రదాయాన్ని, ఇటు సైన్సునీ మేళవిస్తూ ఎంతో ఆసక్తికరంగా చెప్పారు. అంతా అర్థం అయిందని చెప్పలేను గానీ ఆ అర్థం అయీ అవని స్థితే, మా ఇద్దరిలోనూ నాసదీయ సూక్తం ఏమిటో తెలుసుకోవాలన్న కుతూహలం రేకెత్తించింది. చంద్రం, ఋగ్వేదావధానిగారి ఇంటికి వెళ్ళిమరీ ఆ నాసదీయ సూక్తాన్నీ, దాని అర్థాన్నీ చెప్పించుకుని వచ్చాడు.

నా సంగతి మాటకేం గాని, గురువుగారు చెప్పిన విషయాలు చంద్రం జీవితాన్ని ఎంతగా ప్రభావితం చేశాయో అతని పరిశోధనే ఋజువు చేసింది.


జీవితం ఎప్పుడు ఏ మలుపు తిప్పుతుందో తెలీదు. ఆ క్షణంలో మనం గ్రహించలేం కానీ, ఒక గొప్ప మానసిక సంఘర్షణకి లోనైన తర్వాత, నమ్మలేనంతగా, అప్పటి వరకు నడుస్తున్న త్రోవకి పూర్తిగా వ్యతిరేకదిశలో జీవితం మలుపు తిరిగిపోతుంది. అప్పటి వరకు నమ్మిన విశ్వాసాల స్థానాన్ని కొత్త నమ్మకాలు ఆక్రమించుకుంటాయి. అలా జరుగుతుందని మనం ఆ క్షణంలో గాని, అంతకు ముందు వరకు గాని ఊహించనైనా ఊహించలేం.

ఎమ్.ఎస్‌సి. తర్వాత ఇద్దరం యూనివర్శిటీలో రీసెర్చి స్కాలర్స్‌గా చేరాం. డిపార్ట్‌మెంటుకి నడచి చేరుకునేపాటి దూరంలో గది అద్దెకు తీసుకున్నాం. మా ప్రక్క గదిలో నారాయణరావు, నర్సింగరావు అని బోటనీ స్కాలర్స్, వాసు అని మేథమేటిక్స్ స్కాలరూ ఉండేవాళ్ళు. చంద్రానికి కొన్ని నియమాలుండేవి. ఉదయాన్నే సంధ్యావందనం చేసేవాడు. శనివారం ఉల్లిపాయ తినేవాడు కాదు. ఆరు నూరయినా శనివారం హార్బరు దగ్గర వెంకటేశ్వర స్వామి గుడికి వెళ్ళకుండా రాత్రి ఫలహారం చేసేవాడు కాదు. వీటిని చూసి అప్పుడప్పుడు వాళ్ళు ఆటపట్టిస్తుండేవారు కూడా.

ఆ రోజు శుక్రవారం. మేముంటున్న చోట పోలేరమ్మ జాతర జరుగుతోంది. మాది రోడ్డుని ఆనుకున్న గదేమో, ఇక రాత్రి పదిదాకా అరుపులూ, కేకలూ, మైకులో పాటలతోనూ, ఆ తర్వాత సాంస్కృతిక కార్యక్రమం పేరుతో సినిమా పాటల రికార్డు డాన్సులతోనూ హోరెత్తిపోతోంది. కిటికీలూ, తలుపులూ బిడాయించుకుని అందరం కబుర్లు చెప్పుకుంటున్నాం. సినిమాలు, క్రికెట్, రిసెర్చి గోలలు, యూనివర్శిటీలో ఉద్యోగావకాశాలూ… ఆ కబుర్లూ ఈ కబుర్లూ చెప్పుకుని, చివరకి మా సంభాషణ దేవుఁడున్నాడా, లేదా? అన్న చర్చకి దారి తీశాయి. తెల్లవార్లూ చర్చించుకున్నాం. చంద్రం, నేనూ, దేవుఁడున్నాడనీ; వాళ్ళు ముగ్గురూ లేడనీ.

చిత్రం ఏమిటంటే, తర్వాత రెండురోజులపాటు చంద్రం గొప్ప మానసిక సంఘర్షణకి గురయ్యాడు. మూడవరోజు నుండీ రోజూ చేసే సంధ్యావందనం మానేశాడు. ఆ శనివారం ఉల్లిపాయ వేసిన కూరతో పూరీలు తిన్నాడు. గుడికి వెళ్ళడం మానేశాడు. నాస్తికుడిగా మారిపోయాడు. మరింత ఆశ్చర్యకరమైన విషయం వాళ్ళు ముగ్గురూ ఆస్తికులుగా మారిపోవడం. నేనైతే నిజమని నమ్మలేకపోయాను. చిన్నప్పటినుండి వచ్చిన విశ్వాసాలని ఒక్కసారి చంద్రం ఎలా వదులుకోగలిగేడో నాకు అంతుపట్టలేదు. నాకు దాన్ని ఎలా సమన్వయించుకోవాలో తెలియలేదు. అదే విషయం చంద్రాన్ని అడిగాను.

“రామనాథం! రెండు రోజులు మన వాదనని, వాళ్ళ వాదననీ బేరీజు వేసుకున్నాను. ఇప్పటి వరకు నా నమ్మకాన్ని, దాని వెనుక గల కారణాల్నీ సవాలుచేసే పరిస్థితి ఎదుర్కోలేదు. వాళ్ళ పరిస్థితీ అదే కావొచ్చు. చివరకి గ్రహించింది ఏమిటంటే, సైన్సుకైనా మతానికైనా కొన్ని స్వయంసత్యాలుంటాయి. మనం అంగీకరించేవి. A priori అంటారు వాటిని. ఏ విధమైన సందేహానికి, విమర్శకూ అతీతమైనవి. అవి హేతువుకి లొంగవు. అంతేకాదు, ఎందుకు అంగీకరించాలన్నదానికి తగిన కారణమూ కనిపించదు. ఈ విషయంలో రెండింటికీ నమ్మకమే ప్రధానం. ఆ ప్రాథమిక ప్రతిపాదనలని స్వయంసత్యాలని అంగీకరిస్తేనే, వాటి పునాదిమీద, తక్కిన సిద్ధాంతం నిలబడుతుంది. ఏ మతంలో చూసినా దేముడు స్వయంభువు. కార్య-కారణ న్యాయాన్ని అనుసరించి, ఏ వస్తువు అస్తిత్వానికైనా ఒక కారణం ఉంటుందని మనం అంగీకరించినపుడు, దేవుడు ఎలా స్వయంభువో మతం మన వివేకాన్ని సంతృప్తిపరచగలిగేలా చెప్పలేదు. అంతే కాదు, ‘అతను సర్వవ్యాపి, సర్వ శక్తిమంతుడు, సర్వజ్ఞుడు,’ అని మనల్ని ప్రశ్నించకుండా నమ్మమంటుంది.

“అలాగే, సైన్సు, సృష్టికి బిగ్ బాంగ్ మూలకారణం అంటుంది. విశ్వం వ్యాకోచిస్తోందని, దూరంగా ఉన్న గెలాక్సీలు ఇంకా ఎక్కువ వేగంతో ప్రయాణిస్తున్నాయనీ చెబుతుంది. ఇంత రోదసి, ఇంత పదార్థమూ ముందే అక్కడ ఎలా ఉన్నాయి? ఎక్కడినుండి వచ్చాయి? వీటిని ఎవరు సృష్టించారు? అలా వ్యాకోచించడానికి బిగ్ బాంగ్‌కి ముందరి పరిస్థితులని సైన్సు ఊహించగలదు గాని, ఎందుకు అలా ఉన్నాయో చెప్పలేదు.

“అయితే రెండింటికీ ముఖ్యమైన తేడా, సైన్సు తన అజ్ఞానాన్ని అంగీకరిస్తుంది. ఆ సత్యాన్ని తెలుసుకుందికి పరిశోధనలు చేస్తూనే ఉంటుంది; మతం తన అజ్ఞానాన్ని మార్మికత మాటున దాచుతుంది. అంతే! నిన్నటి వాదన, ప్రతివాదనలు నా విశ్వాసాలని నిశితమైన తార్కికపరీక్షకి నిలబెట్టాయి. ఒక పరిశోధక విద్యార్ధిగా నమ్మకానికంటే, వివేకానికే తలవంచాను. నమ్మకం, వివేకం – ఈ రెంటిలో దేనిమీద ఎక్కువగా ఒక మనిషి విశ్వాసాలు ఆధారపడతాయో, దానికి అనుగుణంగా ఆ వ్యక్తి ఆస్తికుడిగానో, నాస్తికుడిగానో మారుతాడని ఇప్పుడు గ్రహించాను” అన్నాడు.

కొద్దిరోజులకే చంద్రం కాన్పూర్ ఐ.ఐ.టి.లో సీటు తెచ్చుకుని వెళ్ళిపోయాడు. తర్వాత నేను అందుకోలేని, ఊహకి కూడా అందనంత ఎత్తుకి ఎదిగిపోయాడు.

కొన్ని రోజులకి తన పరిశోధనాభిలాష పార్టికల్ ఫిజిక్స్‌ వైపు మళ్ళిందని, తనిప్పుడు అక్కడి ఆక్సిలరేటర్ మీద పని చేస్తున్నాననీ రాశాడు. చివరగా, ఐ.ఐ.టి. పవాయ్‌లో జరిగిన నేషనల్ సైన్స్ కాంగ్రెస్‌లో ఒకసారి కలిసేడు. తనకి సెర్న్‌లో పోస్ట్ డాక్టరల్ వర్క్ చెయ్యడానికి అవకాశం వచ్చిందని, త్వరలో తన సూపర్ సీనియర్ వివేక్ శర్మతో పనిచెయ్యడానికి జెనీవా వెళ్తున్నాననీ చెప్పాడు.


హిందూ పేపరులో ఈ ప్రాజెక్టులోనే పని చేసిన మరొక భారతీయ శాస్త్రవేత్త అర్చనా శర్మ ఇచ్చిన ఇంటర్వ్యూ చదివి, ఒక బృహత్తర యత్నం చేసి చంద్రం వివరాలు సేకరించి అభినందిస్తూ మెయిల్ చేశాను. జవాబుగా వెంటనే నాకు ఫోను చేశాడు. పీవీఆర్ మాష్టారిని దర్శించుకోవడానికి త్వరలో ఇండియా వస్తున్నానని చెప్పాడు. నేను కూడా గురువుగారిని చూసి చాలా రోజులైందని చెప్పి, విమానాశ్రయంలో చంద్రాన్ని కలుసుకుని అక్కడ నుండి నేరుగా ఇద్దరం గురువుగారిని చూడటానికి ప్రణాళిక వేసుకున్నాం.

చంద్రంతో గడిపిన రెండు రోజులూ రెండు నిముషాల్లా గడిచిపోయేయి. నా రిసర్చ్‌ గురించి అడిగాడు గాని ఏవో పొడిపొడి సమాధానాలు చెప్పి మాట తప్పించి వాడి విషయాలకి మళ్లించాను.

చివరకి, “ఒరేయ్ చంద్రం! హిగ్స్ బోసాన్ గురించి పత్రికలు ఊదరగొడుతున్నాయి. మీ బాస్ కూడా నాసదీయ సూక్తం తనకి స్ఫూర్తి నిచ్చిందని ఒక ఇంటర్వ్యూలో ప్రస్తావించాడు. ఏమిటి దాని ప్రత్యేకత?” అని అడిగాను.

“రామనాథం! కార్ల్ సేగన్ శాస్త్రీయ దృక్పథం గురించి రెండు మంచి మాటలు చెప్పాడు. ఒకదానికొకటి పైకి విరుద్ధంగా కనిపించే ప్రతిపాదనలని సరితూచి, సమన్వయించగలగడమే సైన్సుకున్న బలమైన, మౌలిక శక్తి అనీ; ఎంత అసంబద్ధంగా కనిపించినా, మన విశ్వాసాలకీ, అనుభవాలకీ ఎంత వ్యతిరేకంగా ఉన్నా, కొత్త ఆలోచనలని ఆహ్వానించడమూ, వాటిని నిర్దాక్షిణ్యంగా, సహేతుకంగా విమర్శించి తూర్పారబట్టడం ద్వారానే వాటి అంతరాంతరాల్లో దాగున్న సత్యాలని అది వెలికి తీయగలదనీ. నాసదీయసూక్తంలో ఆ పూర్వఋషి చెప్పిన మాటల్లో నిగూఢమైన సత్యం ఒకటి ఉంది. ఈ సృష్టి అంతా మాయతో, చీకటిలో కప్పబడి ఉందని. ఆ చీకటి ఒక ‘ప్రతీక’ అయి ఉంటుందని మా టీమ్ లీడ్ వివేక్ శర్మ చాలాసార్లు అంటుండేవారు. ఈ విశ్వం అంతా ఒక శక్తి వ్యాపించి ఉంది. దాన్ని హిగ్స్ ఫీల్డ్ అంటాం. సృష్టికి అవసరమైన పదార్థాన్ని హిగ్స్ ఫీల్డ్ ఇస్తుంది. అయితే దాని ఉనికిని మనం నిర్ధారించలేకపోయాం ఇప్పటిదాకా. హిగ్స్ బోసాన్ ఆ ఫీల్డ్‌కి చెందిన మౌలికమైన పరమాణువే. దాన్ని కనుక్కోవడం వల్ల హిగ్స్ ఫీల్డ్ కేవలం ఊహ కాదని, సత్యమనీ ఋజువయ్యింది. సృష్టిలో ఇప్పటికీ అంతుపట్టని కృష్ణపదార్థం, కృష్ణశక్తి ఉన్నాయి. వాటి గురించి తెలుసుకోవలసిన చాలా విషయాలు ఉన్నాయి. హిగ్స్ బోసాన్ ఆవిష్కరణ ఆ దిశలో కొత్త పరిజ్ఞానానికి, కొత్త ఆవిష్కరణలకీ దారి తీస్తుందని నాకు నమ్మకంరా!

“సృష్టి ప్రారంభ క్షణంలో ఉన్న ద్రవ్యరాశి సరిగ్గా ఇప్పుడు విశ్వం వ్యాకోచిస్తున్న వేగానికి సరిగ్గా అతికినట్టు సరిపోయే ప్రమాణంలో ఉంది. అంతకంటే (అంటే దశాంశస్థానంలో 13వ అంకె వరకు సమానంగా ఉంటూ 14వ అంకెలో) ఏ మాత్రం ఎక్కువయినా ఈ పాటికి విశ్వం ఎప్పుడో కుంచించుకుపోయేది. అంతకంటే ఏ మాత్రం తక్కువున్నా, ఇప్పటి కంటే ఎన్నో రెట్లు వ్యాకోచించి ఉండేది. వ్యాకోచించే విశ్వగోళపు వ్యాసార్థాన్ని కాలం మీద ఆధారపడిన చరరాశిగా చేసుకుని, సృష్టి వ్యాకోచ వేగానికి అనేక విలువలకు ప్రతిపాదించి, ఆ విలువలకి తగ్గ ఫలితాలు రాబడుతూ, 1922లో అలెగ్జాండర్ ఫ్రీడ్‌మన్ అన్న రష్యను ఖగోళ శాస్త్రజ్ఞుడు ఒక ముఖ్యమైన వ్యాసం ప్రచురించాడు. 1923లో ప్రచురించిన తన పుస్తకం World as a Space and Timeలో ఫ్రీడ్‌మన్ బిగ్ బాంగ్‌కి తాను సాధించిన సమాధానాలలో ఒకటైన అనంతవిశ్వాల నమూనాకు (సృష్టి-వినాశం-సృష్టి చక్రీయంగా అనంతంగా సాగుతాయి) హిందూపురాణ గాథలు ప్రేరణ అని చెప్పుకున్నాడు.

“నాసదీయ సూక్త ఋషి ఊహ ప్రకారం కూడా సృష్టి, స్థితి, లయలు చక్రీయంగా కొనసాగుతాయి. ఒక ప్రళయం తర్వాత, తిరిగి సృష్టి జరిగే వరకూ, దేనికీ అస్తిత్వం లేదు. స్థలం అన్నదే లేదు. కాలం లేదు, మృత్యువు, అమృతత్వం/ శాశ్వతత్వం ఏవీ లేవు. క్రింద-మీద, కుడి-ఎడమ లేవు; చివరకి శూన్యం కూడా లేదు. అంతా చీకటి. చీకటిలో మునిగినట్టున్న చీకటి. అటువంటి చీకటి కప్పిన, పదార్థం లేని స్థితినుండి, ఈ ప్రకృతి అంతా సృష్టించబడింది. అది ఎలా సృష్టించబడిందో ఎవరూ చెప్పలేరు. బహుశా ఈ స్థితినే బసవరాజు అప్పారావుగారు తన గేయంలో, ‘జగములన్నీ కాలయోనిలో మొగములెరుగక నిదురవోవగ’ అని అని ఉంటారు.

“ఈ రెండు ఆలోచనలకీ దగ్గర పోలికలు ఉన్నాయి.”

“ఎనీ వే, ఇక ఉంటానురా! థాంక్యూ! చాలా రోజుల తర్వాత ఇద్దరం క్వాలిటీ టైమ్ గడిపాం. మళ్ళీ కలుద్దాం!” అంటూ చెక్-ఇన్ వైపు దారి తీశాడు.

చెక్-ఇన్ పూర్తి చేసుకుని సెక్యూరిటీ చెక్‌కి వెళుతూ, ఎస్కలేటర్ మీంచి చెయ్యి ఊపి టాటా చెబుతున్న చంద్రాన్ని చూస్తుంటే, నాకు కన్నీటిపొర అడ్డుతగిలి చంద్రం చంద్రంలా కనిపించలేదు. శాస్త్రజ్ఞుడిగా మారిన ఒక పురాతన ఋషి కనిపించాడు.

[హిగ్స్ బోసాన్ ఆవిష్కరణ వంటి చారిత్రక సత్యం, కార్ల్ సేగన్, అర్చనా శర్మ, వివేక్ శర్మ వంటి కొన్ని పేర్లు మినహా తక్కినదంతా పూర్తిగా కల్పన. ఎక్కడ ఏమాత్రం పోలికలున్నా యాదృచ్ఛికం అని రచయిత సవినయంగా మనవి చేసుకుంటున్నాడు. జులై 4, 2022కి హిగ్స్ బోసాన్ కనుక్కొని 10 సంవత్సరాలు పూర్తయిన సందర్భంగా వ్రాసిన కథ.]

జులై నెల 2022 సంచికలో ఈ కథను ప్రచురించిన ఈమాట సంపాదక వర్గానికి నా కృతజ్ఞతలు

చందమామ ఎంత దూరం… ఇటాలో కాల్వీనో

[సర్ జార్జ్‌ హెచ్. డార్విన్ ప్రకారం ఒకప్పుడు చందమామ భూమికి చాలా దగ్గరగా ఉండేది. సముద్ర కెరటాలు దాన్ని దూరంగా నెట్టివేశాయి: ఆ కెరటాలు నేలమీది సముద్రాల్లో చందమామ వల్ల కలిగినవే. వాటి వల్లే భూమి తన వేగాన్ని కోల్పోయింది.]

నాకెంత బాగా గుర్తుందో… ముసిలి కఫవఫక గర్వంగా చెప్పేడు – మీ కెవ్వరికీ ఏదీ గుర్తులేదు, కాని నాకు అన్నీ బాగా జ్ఞాపకం. ఒకప్పుడు చందమామ మా నెత్తిమీదే ఉండేది. అది ఎంత పెద్దదనుకున్నారు! నిండుపున్నమి రాత్రుళ్ళు కూడా పగళ్ళలా ఎంతో వెలుగుతో నిండిపోయి ఉండేవి. కాకపోతే, ఆ వెలుగులో వెన్నలా పగటిపూట వెలుగుకి ఒక చాయ తక్కువుండేది. అంతే! అంత దగ్గరగా చందమామను చూస్తుంటే మనమీద పడి ఒత్తేస్తుందేమో అన్న భయం వేసేది. అమావాస్య రోజున ఆకాశంలో గాలికి ఎగిరిపోతున్న నల్లని గొడుగులా ఉండేది. మళ్ళీ శుక్లపక్షం రాగానే, క్రమంగా పెరుగుతూ దాని కొమ్ములు క్రిందకి ఎంత దగ్గరగా వచ్చేవంటే, ఏ కొండ కొమ్ముకో అవి చిక్కుకుపోతాయేమో అనిపించేది. ఆ రోజుల్లో, చందమామ పదహారు కళలూ ఇప్పటిలా ఉండేవి కావు. సూర్యుడి నుండి దూరంలో తేడాలు ఉండడం వల్ల, దాని కక్ష్యలోనో, కోణంలోనో దేనిలో ఒకదానిలో మార్పులు ఉండేవి. అవిప్పుడు నాకు సరిగ్గా గుర్తులేదు. కాని, భూమీ చందమామా ఒకదానికొకటి మరీ దగ్గరగా ఉండేవేమో, నిముష నిముషానికీ గ్రహణాలు వస్తుండేవి: సహజంగానే. ఈ రెండు భీకర ఆకారాలూ ఎలా తిరిగేవో గాని, ఎప్పుడూ ఏదో ఒకటి, రెండో దాని నీడలోకి వస్తూండేది. దానివల్ల ఒకసారి చంద్రగ్రహణం వస్తే, రెండోసారి సూర్యగ్రహణం వస్తూండేది.

చందమామ కక్ష్య సంగతి అంటారా? అది అప్పుడూ దీర్ఘవృత్తాకారంలోనే ఉండేదనుకోండి. ఒకసారి బాగా దగ్గరకి వచ్చేద్, ఇంకోసారి బాగా దూరమయ్యేది. ఒక్కోసారి పున్నమినాడు చందమామ భూమికి మరీ దగ్గరగా వచ్చినప్పుడు కెరటాలు ఎంత పోటెక్కేవంటే, చందమామ అందులో మునిగిపోవడం వెంట్రుకవాసిలో తప్పిపోయేది. మీకు అతిశయోక్తిలా కనిపిస్తే, కొన్ని గజాలు అనుకోండి. అయితే మరి మీరు చందమామ మీదకి ఎక్కేరా? అని అడగొచ్చు. ఆహాఁ! ఎన్నో సార్లు ఎక్కేము. మీరు చెయ్యవలసిందల్లా పడవలో దానికి దగ్గరగా తెడ్లు వేసుకుంటూ వెళ్ళి, సరిగ్గా దాని క్రిందకి రాగానే, ఒక నిచ్చెన దానికి తగిలించడం, గబగబా మీదకి ఎగబ్రాకడం. అంతే!

కొన్నాళ్ళకి చందమామ అలా అలా దూరం అవుతూ, అది భూమికి అతిదగ్గరగా ఉండే చోటు తగరం చరియలదాకా పోయింది. ఆ రోజుల్లో, మా దగ్గర గుండ్రంగా చదునుగా ఉండే జీలుగుబెండుతో చేసిన నాటు పడవలుండేవి. వాటిల్లో అక్కడికి చేరుకునే వాళ్లం. అవి మరీ అంత చిన్నవేం కావు. వాటి మీద చాలామందిమి ప్రయాణం చేసేవాళ్ళం: నేను, సరంగు వహదవహద, అతని భార్య, నా చెవిటి మేనబావ, అప్పుడప్పుడు క్షలతలక్ష- ఆమెకప్పుడు సుమారు పన్నెండేళ్ళు ఉంటాయేమో. రాత్రుళ్ళు కెరటాల జోరు లేకుండా సముద్రం ప్రశాంతంగా ఉన్నప్పుడు నీళ్ళు మిలమిలా ఎంత మెరిసిపోయేవంటే, పాదరసమేమో ననిపించేది. అలాంటి సమయంలో మేము చేపలు పట్టడానికి వెళ్ళేవాళ్ళం. చందమామ లేతగులాబీరంగులో ఉండి నీటి మీదకి లేస్తుంటే ఎంత సమ్మోహనంగా ఉండేదో చెప్పలేం. మేమే కాదు, చేపలూ, ఆక్టోపుస్‍లు, కుంకుమరంగు మెడుసాలూ కూడా నీటి మీదకి తేలివచ్చేవి చంద్రుడి ఆకర్షణకు లొంగిపోయి. ఇక చిన్న చిన్న పీతలు, కణవలు, నాచు అయితే చెప్పక్కరలేదు. అవి సముద్రం అలలమీద నుండి విడిపోయి చందమామ మీద పడిపోయేవి. అలా గుంపులు గుంపులుగా మెరుస్తూ సున్నం వేసిన చూరుకి వేలాడుతున్నట్టు గాలిలో వేలాడేవి. వాటికి అరటి ఆకులు ఊపుతూ టాటా చెబుతుండే వాళ్ళం.

మేం ఏం చేసేవాళ్ళమంటే – మా పడవలో ఒక నిచ్చెన ఉండేది. ఒకరు దాన్ని పట్టుకునేవారు. మరొకరు దాని చివరి మెట్టుకి ఎక్కేవారు. మూడోవారు తెడ్లు వేస్తూ సరిగ్గా చందమామ క్రింద చేరుకునేలా చూసేవారు. అందుకనే అంతమంది అవసరం అయ్యేది. (నేను కేవలం ముఖ్యమైన వాళ్ళ పేర్లే చెప్పేను.) నిచ్చెనపైకి ఎక్కిన వాళ్ళు, చందమామ దగ్గరకి రాగానే, ‘ఆపాలి, ఆపాలి, లేకపోతే నా బుర్ర ఢాం అని కొట్టుకుంటుంది’ అని గట్టిగా అరిచేవాళ్ళు. రంపంపళ్లలా సూదిగా, ఎగుడుదిగుడుగా మొనదేరిన కొనలతో నెత్తి మీదకి పెద్ద చందమామ వేగంగా వస్తూ కనిపిస్తుంటే, మీకైనా అదే అనిపిస్తుంది. ఇప్పటి పరిస్థితి వేరు. అప్పట్లో చందమామ పొట్టలాంటి అడుగువైపు, భూమికి దగ్గరగా రాసుకుంటూ పోతుందేమోనని అనిపించే కిందవైపు చాలా పదునైన పొలుసుల లాంటి అంచులతో నిండి ఉండేది. అది అచ్చం చేప పొట్టలా ఉండడమే కాదు, దాని వాసన కూడా అలాగే ఉండేది. జ్ఞాపకం చేసుకుంటే, అది పచ్చిచేపలా కాకపొయినా, కుంపటిమీద కాల్చిన బుడతమాగ చేపలా వాసన వేసేదని గుర్తు.

నిజం చెప్పాలంటే, నిచ్చెన చివరిమెట్టు ఎక్కిన తర్వాత, నిటారుగా నిలబడి, మీరు చేతులు పైకి ఎత్తి చందమామను తాకవచ్చు. మేము జాగ్రత్తగా నిలబడి కొలుచుకున్నాం కూడా. (అప్పట్లో అది దూరంగా జరిగిపోతుందన్న అనుమానం మాకు ఏమాత్రం రాలేదు.) అయితే, మీరు జాగ్రత్తగా గమనించవలసింది ఒకటుంది: అది మీరు చేతులు ఎక్కడ పెడుతున్నారన్నది. నే నెప్పుడూ గట్టిగా బిగువుగా ఉండే పొలుసులాంటి భాగాన్నే ఎంచుకునే వాణ్ణి. (ఎప్పుడూ ఐదుగురారుగురం ఒక జట్టుగా చందమామ మీదకి ఎక్కే వాళ్ళం.) ముందు ఒక చేత్తో గట్టిగా ఒక ఆధారాన్ని పట్టుకుని పట్టుకుని, తర్వాత రెండో చెయ్యి వేసి పట్టుకునే వాడిని. వెంటనే నా కాళ్ళక్రింద నిచ్చెనా, పడవా కదిలిపోవడం తెలిసేది. వేగంగా కదుల్తున్న చందమామ భూమ్యాకర్షణ నుండి నన్ను తప్పించేది. అవును. చందమామ ఆకర్షణ శక్తి ఎంత బలంగా ఉండేదంటే, అది నన్ను తనమీదకి లాక్కునేది. ఈ విషయం ఒక ఆకర్షణ నుండి రెండవదాని ఆకర్షణలోకి వెళ్ళగానే అనుభవం లోకి వచ్చేది. కాకపోతే, మీరు ఒక్కసారి ఆ చందమామ మీది ఆధారాన్ని రెండు చేతులతో పట్టుకున్నాక, కాళ్ళు మీదకి ఎగరేసి, చందమామ మీదకు పిల్లిమొగ్గ వేసినట్టు ఒక గెంతు గెంతాలి. భూమి మీంచి చూస్తే మీరు అక్కడ తలక్రిందులుగా వేలాడుతున్నట్టు కనిపిస్తుంది. కానీ, మీకు అక్కడ సహజంగా, కాళ్ళు కిందకీ తల మీదకీ ఉన్నట్టే ఉంటుంది. మీకు చిత్రంగా కనిపించేది ఒక్కటే – మీరు తలెత్తి పైకి చూస్తే, ఇప్పుడు మెరుస్తూ సముద్రము, పడవ, తక్కిన వస్తువులూ తీగకి వేలాడుతున్న ద్రాక్షగుత్తుల్లా నెత్తి మీద కనిపిస్తాయి.

నే చెప్పేనే, మా చెవిటి బావ అని, వాడికి ఈ దూకడంలో ప్రత్యేకమైన నైపుణ్యం ఉంది. మామూలుగా అంత మోటుగా ఉంటాయా వాడి చేతులు, చందమామను తాకగానే (ఎప్పుడూ వాడే అందరికంటే ముందు దూకేవాడు) ఎంతో చాకచక్యంగా, సున్నితంగా పనిచేసేవి. ఎక్కడ పట్టుకుంటే వాడు సులభంగా దూకగలడో ఆ చోటును ఇట్టే పట్టేసేవి. వాడికి ఏ పొలుసూ అక్కర్లేదు, వాడు కేవలం అరచేతులు ఆనించి చందమామ మీదకు దూకగలడని నాకనిపించేది. ఒకోసారి, చందమామే ముందుకు వంగి వాణ్ణి అందుకుందుకు చేతులు చాచిందేమో అనిపించేది.

మా బావకి తిరిగి భూమి మీదకి రావడంలోనూ అంత నైపుణ్యమే ఉంది: తిరిగిరావడం వెళ్ళడం కంటే కష్టమైన వ్యవహారం. వచ్చేటప్పుడు, చందమామ మీద మనం చేతులు మీదకి చాచి ఎంత ఎత్తుకి ఎగరగలిగితే అంత ఎత్తుకి ఎగరాలి (అదే భూమి మీదనుండి చూసినపుడు చేతులు పైకి చాచి క్రిందకి ఈదుతున్నట్టు కనిపిస్తుంది). అది భూమి మీదనుండి ఎగిరినట్టే ఉంటుంది గాని, మనకి సహాయంగా నిచ్చెన ఏదీ ఉండదు. అక్కడ చందమామ మీద నిలబెట్టడానికి ఏదీ ఉండదు. అందుకని వాడు ఏం చేసేవాడంటే, చందమామ మీద తలక్రిందులుగా (శీర్షాసనం వేసినట్టు) నిలబడి, అక్కడనుండి చేతులతో బలంగా చందమామని తోసినట్టు తోసి, భూమి మీదకి ఒక్క దూకు దూకేవాడు. మేము పడవమీంచి వాడిని గమనిస్తే, గాలిలో నిటారుగా నిలబడి, వాడు చందమామని వాడి చేతుల్లో పట్టుకున్నట్టూ, వాడే చేతులతో తట్టి దాన్ని ఎగరేస్తున్నట్టూ కనిపించేది. వాడి కాళ్ళు మేము అందుకోడానికి అనువుగా రాగానే వాడి పాదాలు పట్టుకుని పడవలోకి లాగేసే వాళ్ళం.

మీరు చందమామ మీదకి ఏం పని ఉండి వెళ్ళేరని అని మీలో ఎవరైనా అడగవచ్చు. చెప్తాను. మేము అక్కడ పాలు సేకరించటానికి ఒక పెద్ద గరిట, బాల్చీ పట్టుకుని వెళ్ళే వాళ్ళం. చందమామపాలు చాలా చిక్కగా ఉంటాయి. మీగడంత చిక్కగా. అక్కడి నేల మీది గరుకైన పొలుసుల మధ్య భూమి నుంచి వస్తువులు పులిసిపోవడంవల్ల తయారైన పాలు అవి. చందమామ భూమికి దగ్గరగా, అడవుల్లోంచి, సరస్సులలోంచి, విశాలమైన పచ్చిక బయళ్లమీంచీ వెళ్ళినప్పుడు ఎగిరి దానిమీద పడ్దవి. వాటిలో ఎక్కువభాగం పండ్లు, కప్పల గుడ్లు, శిలాజిత్, అలచందలు, తేనె, పటికలుగా మారిన పిండి, సొరచేపల గుడ్లు, నాచు, పుప్పొడి, చిన్నచిన్న పురుగులు, చెట్ల జిగురు, మిరియాలు, ఖనిజలవణాలు, బూడిదా ఉంటాయి. పొక్కులు గట్టిన చందమామ ఉపరితలం మీద మనం చెయ్యవలసింది ఒక్కటే: పొలుసుల్లా కనిపిస్తున్న వాటిక్రింద గరిట పెట్టి లోడుకోవడమే. అది అప్పుడు ముద్దగా ఉంటుంది. అది అలా వాడటానికి పనికిరాదని మీకు వేరే చెప్పాలా? దాన్ని శుద్ధి చెయ్యవలసి ఉంటుంది. అందులో చెత్త చాలా ఉంటుంది. విశాలమైన ఎడారులమీంచి చందమామ ప్రయాణిస్తున్నప్పుడు అక్కడినుండి వచ్చే వేడి గాలులకి ఈ పులిసిపోత జరుగుతుంది. పైన చెప్పినవన్నీ అందులో కరిగిపోవు. కొన్ని అతుక్కుపోయి ఉంటాయి. అతుక్కుపోయే వాటిలో చేతిగోళ్ళు, నరాలు, మేకులు, నత్తపెంకులు, గింజలు, తొడిమలు, చిల్లపెంకులు, చేపలు పట్టడానికి వాడే గాలాలూ అప్పుడప్పుడు దువ్వెనలూ కూడా కనిపిస్తుంటాయి. అందుకనే, ఆ ముద్దని సేకరించిన తర్వాత, దానిని వడపోసి శుభ్రం చెయ్యాలి.

అయితే అసలు కష్టం అది కాదు – అది భూమి మీదకి తీసుకు రావటం. అందుకని, ఏం చేసేవాళ్లమంటే, గరిటని వడిసెలలా ఉపయోగిస్తూ ఒక్కొక్క గరిటెడు పాలూ గాలిలోకి రెండు చేతుల్తోనూ ఎగరేసే వాళ్ళం. ఆ ముద్ద ఎగిరి పైకప్పుకి అంటుకునేది. ఇక్కడ పైకప్పు అంటే భూమి మీది సముద్రమన్నమాట. ఒక్కసారి సముద్రం మీద పడితే, తేలుతూ ఉండే ముద్దని పడవలోకి లాక్కోడం అంత కష్టం కాదు. ఈ విషయంలోకూడా మా బావగాడు ప్రత్యేకమైన నైపుణ్యం చూపించేవాడు. వాడికి మంచి బలం, గురీ ఉండేవి. పడవలో నిలబడి బాల్చీ ఎత్తి పట్టుకుంటే, మొదటి ప్రయత్నంలోనే అందులోకి సూటిగా పడేలా విసరగలిగేవాడు. నేను అప్పుడప్పుడు గురి తప్పుతుండేవాడిని. ఒకోసారి ఆ ముద్ద చంద్రుడి ఆకర్షణశక్తి దాటలేక, తిరిగి నా మొఖం మీదే పడిపోతుండేది.

మా బావకున్న నైపుణ్యాల సంగతి నేనింకా పూర్తిగా చెప్పనే లేదు. చందమామ పొలుసుల నుండి పాలు సేకరించడం వాడికి చిన్నపిల్లలాట. ఒక్కోసారి, గరిటకు బదులు ఉత్త చేతుల్నే పొలుసుల క్రింద జొప్పించేవాడు. వాడి ఆటకి ఒక వరుసా వావీ ఉండేది కాదు. ఎవ్వరూ వెళ్ళని చోట్లకి వెళుతుండేవాడు, ఒక్కొక్కదాని మీంచి గెంతుకుంటూ. అక్కడికి వాడేదో చందమామతో చమత్కారాలు చేస్తున్నట్టు, లేదా దానికి గిలిగింతలు పెడుతున్నట్టూ. ఆడమేక పొదుగు దగ్గర చెయ్యి పెడితే పాలు కారినట్టు, చిత్రంగా, వాడు ఎక్కడ చెయ్యి పెడితే అక్కడ పాలు ఊరుతూ బయటకి వచ్చేవి. తక్కిన వాళ్ళందరం చేసేదల్లా ఒక్కటే: వాడెక్కడికి వెళితే, మేమూ అక్కడికే వెళ్ళడం; వాడు ఎక్కడ చెయ్యి నొక్కిపెట్టేడో అక్కడ మేము కూడా గరిటలు పెట్టడం; ఒకసారి ఇక్కడ, ఒకసారి అక్కడ, ఏదో కాకతాళీయంగా నొక్కుతున్నట్టు పొలుసుల్లాంటి చోట్లను నొక్కేవాడు. వాడికో పద్ధతి ఉన్నట్టు మాకనిపించేది కాదు.

వాడు కొన్నిచోట్ల కేవలం సరదాకి ముట్టుకుందుకే చెయ్యి పెట్టినట్టు పెట్టేవాడు. చందమామ చర్మం మీది పొలుసుకూ పొలుసుకూ మధ్యనో, లేకపోతే, ఏ పొలుసులూ లేకుండా లేతగా ఉండేచోటో, చందమామ చర్మం మీద చెయ్యి పెట్టేవాడు. ఇసుకలో ముందుకు దూకి కాలివేళ్ళు జొప్పిస్తామే, అలా, ఒక్కోసారి ఒకే గెంతు వేసి వాడి కాలి బొటనవేళ్ళు మాత్రం సరిగ్గా ఆ పొలుసు కిందకి దూరేలా దూకేవాడు. (వాడెప్పుడూ కాళ్ళకు చెప్పులు లేకుండానే చందమామ మీదకి దూకేవాడు). అలా బొటనవేళ్ళు దూర్చడం వాడికి మహా సంతోషంగా ఉండేది. అలా గెంతుతున్నప్పుడు వాడి కూతలు వింటూంటే మాకు వాడి ఆనందం ఇట్టే తెలిసిపోయేది.

చందమామ పైన నేల అన్ని చోట్లా పొలుసులుగా ఉండదు. అక్కడక్కడ రంగు వెలిసి బోసిపోయినట్టు, కొన్ని చోట్ల అడుగువేస్తే జారిపోయేట్టూ కూడా ఉండేది. ఏయే చోట్లలో మెత్తగా ఉండేదో అక్కడ మా బావ పిల్లి మొగ్గలు వెయ్యడమో, పక్షిలా ఎగురుకుంటూ పరిగెత్తడమో చేసేవాడు – చందమామ మెత్తని ఒంటిమీద తన కాలూ చేయీ ముద్రలు వెయ్యాలనుకునే వాడిలా. ఒకసారి వాడు అలా బయలుదేరితే, వాడి జాడ మాకు దొరికేది కాదు. చందమామ మీద మేము ఎన్నడూ వెతకనివి, అసలు అలాంటి కోరికే మాకు కలగనివీ చాలా చోట్లు ఉన్నాయి. సరిగ్గా అలాంటి చోట్లకి మా బావ మాయమయ్యేవాడు. నా అనుమానం ఏమిటంటే, ఆ పిల్లిమొగ్గలూ చేతితో నేలని తట్టడాలూ అలా ఆ రహస్యప్రదేశాలలోకి మాయమైపోడానికి ముందు తయారీ అని.

తగరం చరియలకు దగ్గరికి వెళ్ళవలసి వచ్చినపుడు మాకు మాటల్లో చెప్పలేనంత ఆనందంగా ఉండేది. మా తలలో, మెదడుకి బదులు ఏ చేపలో ఉన్నట్టు, అవి చందమామ ఆకర్షణకి పైకి తేలిపోతున్నట్టూ చిత్రమైన అనుభూతి కలిగేది. అలా పాడుకుంటూ ఆడుకుంటూ వెళ్ళేవాళ్ళం. మా సరంగు భార్య సంగీతం వినిపించేది తన తీగలవాయిద్యంతో. ఆ రాత్రుళ్ళలో, పొడవైన ఆమె చేతులు మలుగుచేపల్లా తెల్లగా కనిపించేవి; ఆమె బాహుమూలాలు నల్లగా సీ అర్చిన్‍లలా మార్మికంగా ఉండేవి. ఆమె వాదన మాత్రం మనోహరంగా, హృదయాలను కదిలించేది. ఆ మధురమైన బాధ తట్టుకోలేక పోయేవాళ్లం. మాకు సంగీతం లోని లయ వల్ల కాక, ఆ బాధనుండి తట్టుకోలేక కన్నీళ్ళు వచ్చేవి.

స్వచ్ఛమైన మెడూసాలు సముద్రతలం మీదకి తేలి వచ్చి క్షణకాలం ఆ సంగీతానికి ఆటలాడి, చంద్రుడి వైపు దూకుతూ పోయేవి. అదంత సులభం కాకపోయినా, చిన్నారి క్షలతలక్ష వాటిని గాలిలోనే అందుకుందుకు ప్రయత్నిస్తూ ఉండేది. ఒకసారి వాటిని అందుకుందుకు చేతులు బాగా చాచి ఎగిరింది. ఆ ఎగరడంలో చంద్రుడి ఆకర్షణ లోకి పోయింది. అసలే మనిషి సన్నమేమో, భూమ్యాకర్షణశక్తికి చందమామ ఆకర్షణశక్తిని దాటడానికి ఒక రాయో, రెండు రాళ్ళో బరువు తక్కువైంది. దాంతో, తక్కిన మెడుసాలతో పాటే తనూ సముద్రం మీద వేలాడసాగింది ఎటూ కాకుండా. భయం వేసి ముందు ఏడవడం మొదలు పెట్టినా, తర్వాత నవ్వుతూ ఎగురుతున్న గుల్లపురుగులను, నెత్తాలు చేపలనూ పట్టుకోడం ప్రారంభించింది వినోదానికి. కొన్నిటిని నోటితో పట్టుకుని నమలడం ప్రారంభించింది. మేము ఆ పిల్లను గమనిస్తూ చాలా కష్టపడి తెడ్లు వెయ్యవలసి వచ్చింది.

ఇంతలో చందమామ గ్రహణంలోకి వెళ్లిపోయింది, దానితోపాటే గాలిలో ఎగురుతున్న ఆ జలసంపదని, క్షలతలక్షని, రైలుపెట్టెల్లా పొడుగ్గా వేలాడుతున్న సముద్రపు నాచుని తనవైపు లాక్కుంటూ. గడ్డిపరకల్లాంటి ఆమె రెండు పిలకలూ గాలిలో ఎగురుతున్నాయి చందమామ వైపుగా. అంతసేపూ ఆమె గాలిలో కాళ్ళు కొట్టుకుంటూ విదిలించుకుందుకు ప్రయత్నం చేస్తోంది. తన కాలి బూట్లు ఎప్పుడో జారిపోయాయి. మేజోళ్ళు కాళ్ళనుండి జారి వేలాడుతున్నాయి భూమి ఆకర్షణకి. నిచ్చెన ఎక్కి మేము అందుకుందుకు ప్రయత్నం చేస్తున్నాము. ఎగురుతున్న చేపల్ని తినాలన్న ఆ పిల్ల ఆలోచన మంచిదయింది. దానితో, ఆ పిల్ల కొంచెం బరువు పెరిగి భూమి వైపు కొద్దిగా జరిగింది. నిజానికి అక్కడ వేలాడుతున్న అన్ని వస్తువుల్లోనూ ఆమే అన్నిటికంటే పొడుగు. నత్తలూ సముద్రపు నాచూ ఆమె వైపుకి ఆకర్షించబడ్డాయి. దానితో ఆమె చుట్టూ గుల్లలు, తాబేలు డిప్పలు, రకరకాలైన చిన్న మొక్కలూ బెరళ్ళూ అంటుకున్నాయి. ఆమె చుట్టూ ఎంత దట్టంగా ఇవన్నీ అల్లుకుంటుంటే, ఆమె బరువు పెరుగుతూ చందమామ ఆకర్షణకి అంతంతగా దూరమవుతూ వచ్చి వచ్చి చివరకి సముద్రం మీద పడి అందులో మునిగిపోయింది.

మేము వెంటనే పడవ నడుపుకుంటూ వెళ్ళి ఆమెని బయటకు లాగి రక్షించాం. ఆమె శరీరమంతా అయస్కాంతశక్తితో నిండిపోయింది. దానితో ఆమె ఒంటికి అంటుకున్న వాటన్నిటినీ పెరకడానికి చాలా కష్టపడవలసి వచ్చింది. లేతగా ఉండే ప్రవాళాలు ఆమె తలచుట్టూ అల్లుకుపోయాయి. జుత్తులోకి దువ్వెన వేసిన ప్రతిసారీ అందులోంచి రకరకాల చేపలు జలజల రాలేవి. రెప్పలకి నత్తగుల్లలు అంటుకుని కళ్ళు మూసుకుపోయాయి. చేతులకీ, మెడకీ స్క్విడ్‍లు అల్లుకుపోయాయి. ఆమె తొడుక్కున్న గౌను సముద్రపు నాచుతోను, స్పంజ్‍తోనూ నేసినట్టయింది. మేము చాలా వరకు ఒంటి నుండి ఊడబెరకగలిగేం కాని, చాలా వారాల వరకూ ఆ పిల్ల చిన్న చిన్న మొప్పలని, మట్టిగొట్టుకుపోయిన పెంకుల్నీ చిప్పల్నీ ఒంటినుండి తీస్తూనే ఉండేది. జాగ్రత్తగా చూస్తే ఆమె ఒళ్ళు వీటన్నిటితో ముడుతలు పడినట్లు కనిపించేది.

దీనిని బట్టి, భూమీ చందమామా దాదాపు సమానంగా ఉండే వాటి ఆకర్షణతో వాటి రెండింటి మధ్య జాగాని తమ అదుపులో ఎలా ఉంచుకొనాలనుకునేవో మీకు ఈపాటికి కొంతయినా అర్థం అయ్యుండాలి. మీకు ఇంకో విషయం చెప్పాలి: ఉపగ్రహం నుండి భూమి మీదకి దిగిన ప్రతి వస్తువుకీ కొంతసేపు చందమామ ఆకర్షణ కొంత ఇంకా మిగిలే ఉండేది. ఇంత పెద్ద శరీరం, బరువూ ఉన్న నాకు కూడా, చందమామ మీదకి వెళ్ళి వచ్చిన ప్రతిసారీ భూమి మీది ఎగుడు దిగుళ్ళకు అలవాటు పడటానికి కొంత సమయం పట్టేది.

కాళ్ళు ఇంకా ఆకాశం లోనూ, తల నేల వైపూ ఉండి వేలాడుతుంటే, కెరటాల కుదుపులకి అటూ ఇటూ తూగుతూ, తక్కిన వాళ్ళు నా భుజాలు పట్టుకుని క్రిందకి లాగి, నిలకడగా నిలబెట్టవలసి వచ్చేది. వాళ్ళు నన్ను ‘పట్టుకో! మమ్మల్ని గట్టిగా పట్టుకో!’ అని అరిచేవాళ్ళు. అందుకుందుకు నేను చేసే ప్రయత్నంలో, గుండ్రంగా, గట్టిగా ఉండే సరంగు వహదవహద భార్య రొమ్ములు నా చేతికి తగిలేవి. అవంటే నాకు చందమామ అంటే ఉన్నంత ఇష్టం, బహుశా అంతకంటే ఇంకా ఎక్కువేనేమో. అలా తాకినప్పుడల్లా వాటిని అలానే వదలకుండా పట్టుకుని, ఆమె నడుము చుట్టూ రెండో చెయ్యి వేసి పడవలోకి ఒక దూకు దూకేవాణ్ణి. అలా ధడ్‍మని పడవలోకి దూకగానే, సరంగు వహదవహద, నా ముఖం మీద ఒక బాల్చీడు నీళ్ళు గుమ్మరించి, నన్ను ఈ లోకంలోకి తీసుకువచ్చేవాడు.

సరంగు భార్యతో నా ప్రేమకథ అలా మొదలైంది. దానితోపాటే నా బాధానూ. ఆమె ఎప్పుడూ ఎవర్ని తదేకంగా గమనిస్తోందో తెలుసుకుందుకు నాకు అట్టే సమయం పట్టలేదు: మా బావ చేతులు చందమామని అందుకోగానే, నేను ఆమె వంక చూసేవాడిని. ఆ చెవిటివాడికి చందమామ మీద ప్రతి చిన్న చోటూ తెలుసునన్న ఆలోచన ఆమె కళ్ళలో కోరికలు రేపుతున్నట్టు అర్థమయ్యేది. వాడు చందమామ మీద ఎవరికీ తెలియని ప్రదేశాలలోకి మాయమైనప్పుడు, ఆమె ముళ్ళమీదో సూదులమీదో ఉన్నట్టు ఎంతో అశాంతికి గురయ్యేది. అప్పుడు నాకు మా బావ అన్నా, ఆమెకి చందమామ అన్నా, ఎందుకు అసూయ కలుగుతోందో అర్థమయింది. ఆమె కళ్ళు వజ్రాల్లా ఉండేవి; చందమామ వైపు చూసినప్పుడల్లా నిప్పుల్లా మెరుస్తూ, ‘నీకు వాడి పొందు దొరకదు!’ అని హెచ్చరిస్తున్నట్టు అనిపించేది. నేను పరాయివాణ్ణి అనిపించేది.

అయితే, ఈ వ్యవహారంలో ఏదీ పట్టించుకోనిది, అర్థం చేసుకోనిదీ నా చెవిటి బావ ఒక్కడే. వాణ్ణి చందమామనుండి – ఇంతకు ముందు చెప్పినట్టు – కాళ్లు పట్టుకుని క్రిందకి దింపడానికి ప్రయత్నించినపుడు, సరంగు వహదవహద భార్య ప్రేమావేశం ఆపుకోలేక పోయేది. వెండిలా, తళతళా మెరిసే ఆమె రెండు చేతులతో వాణ్ణి చుట్టేసి, వాడి బరువునంతా తన శరీరంతో ఓపటానికి ప్రయత్నించేది. నా గుండె కలుక్కుమనేది. (నేను ఆమె శరీరానికి అతుక్కున్నప్పుడు, ఆమె శరీరం మెత్తగా, స్నేహపూర్వకంగానే ఉండేది. కానీ మా బావని పట్టుకున్నప్పటిలా ఒత్తిడితో, ప్రేమతో పట్టుకున్నట్టు ఉండేది కాదు.) వాడు నిర్లిప్తంగా, చందమామ మీద అనుభవించిన బ్రహ్మానందంలో ఇంకా తేలుతూ ఉండేవాడు.

నేను సరంగు వైపు చూసేవాడిని, అతను తన భార్య ప్రవర్తనని గమనిస్తున్నాడో లేదో తెలుసుకుందామని; ఉప్పునీటిలో నాని, నల్లగా ముడుతలు తేలిన అతని ముఖంలో, ఎన్నడూ ఏ విధమైన భావనా కనిపించేది కాదు. అందర్లోకీ చివర దిగేవాడు ఆ చెవిటివాడే కావటం, తను దిగటం పడవ అక్కడ నుండి కదలడానికి సంకేతం కావడంతో, సరంగు వహదవహద పడవ అడుగున దాచిన తీగలవాయిద్యాన్ని ఎంతో వినయంగా తన భార్య చేతికి ఇచ్చేవాడు వాయించమని. ఆమె దానిమీద కొన్ని సంగతులు వేసి వినిపించేది. మా బావనుండి ఆమెను ఆ వాయిద్యం వేరు చేసినంతగా, మరేదీ వేరు చెయ్యగలిగేది కాదు. అప్పుడు నేను సన్నని గొంతుతో ఒక విరహగీతాన్ని అందుకునే వాడిని. దాని భావం సుమారుగా – చంచలమైన ప్రతి చేపా నీటిలో తేలుతూనే ఉంది, తేలుతూనే ఉంది; మరణించిన ప్రతి చేపా అగాధాల్లోకి జారిపోతుంది; మా బావ తప్ప తక్కిన వారందరూ దానికి తలూపేవారు.

ప్రతి నెలా చందమామ దూరంగా జరగడం ప్రారంభించగానే, ప్రపంచం ఏదీ పట్టకుండా, మా బావ ఏకాంతంలోకి వెళ్ళిపోయేవాడు. మళ్ళీ పున్నమి వస్తోందంటేనే వాడిలో ఉత్సాహం ఉరకలు వేసేది. చందమామ మీదకి మేము వంతులవారీగా వెళ్ళేవాళ్ళం. ఆ సారి వెళ్ళడం నా వంతు కాదు. నేనూ, సరంగు భార్యా ఇద్దరం పడవలో మిగిలేట్టు ముందుగా ప్రణాళిక వేసేను. కానీ, మా బావ చందమామ మీదకి ఎక్కగానే, సరంగు భార్య ‘ఈ సారి నాకు కూడా అక్కడికి వెళ్ళాలని ఉంది’ అంది.

అలా అంతకు ముందెన్నడూ జరగలేదు. సరంగు భార్య చందమామ మీదకి ఎప్పుడూ వెళ్ళలేదు. సరంగు ఏమీ అనలేదు. సరికదా, ‘అయితే వెళ్లు’ అంటూ ఆమెను నిచ్చెనమీంచి తనే స్వయంగా ఎత్తి మీదకి తోసేడు. మేం అందరం అతని సాయం చెయ్యడం ప్రారంభించేం. నేను ఆమెను వెనక నుండి పట్టుకున్నాను. నా చేతుల్లో ఆమె మెత్తగా, నున్నగా తగిలింది. నా ముఖంతో చేతులతో ఆమెను పైకి ఎత్తడానికి ప్రయత్నించేను. ఆమె చందమామ ఆకర్షణశక్తి పరిధిలోకి వెళుతోందని గ్రహించగానే, మనసు మనసులో లేదు. ‘అయితే, నేను కూడా కాసేపు సాయం చెయ్యడానికి వస్తాను’ అనిచెప్పి ఆమెను అనుసరించబోయేను.

‘నువ్వు ఇక్కడే ఉండు. చెయ్యవలసిన పని చాలా ఉంది’ అని సరంగు ఆజ్ఞాపించేడు, గొంతు పెంచకుండానే. దానితో పటకారులో చిక్కుకున్నట్టు నేను వెనక్కి తగ్గాను. ఆ క్షణంలో అందరికీ, ఒకరి ఉద్దేశ్యాలు మరొకరికి స్పష్టం అయివుండాలి. ఆ విషయం నేను అప్పుడు గ్రహించలేకపోయాను. ఇప్పటికీ అనుమానమే: నేను అందరి ఆంతర్యాలు సరిగ్గా అవగాహన చేసుకున్నానా అని. సరంగు భార్య మాత్రం ఎప్పటినుండో మా బావతో ఏకాంతంగా చందమామ మీద గడపాలని నిశ్చయించుకున్నట్టు తెలుస్తోంది. (కనీసం వాడు ఒక్కడే అక్కడికి వెళ్ళకుండా చూడడానికి.) మా బావతో అంగీకారం కుదిరి ఉంటే, ఆమెకి అంతకంటే పెద్ద కోరికే ఉండి ఉండాలి: చందమామ మీద ఎక్కడో ఎవరికీ కనిపించకుండా వాళ్ళిద్దరూ నెల్లాళ్ళు గడపటం. కానీ, మా బావ చెవిటివాడు కావడం వల్ల, ఆమె చెప్పినదేదీ అర్థం చేసుకునైనా ఉండకపోవచ్చు, లేదా, ఆమె మనసులోని కోరికలకి లక్ష్యం తనే అన్న విషయం గ్రహించి ఉండకపోవచ్చు. మరి సరంగు సంగతి? అతనికి భార్యని వదిలించుకోవడంకన్నా మించింది మరొకటి ఏముంటుంది? నిజానికి, ఆమె అక్కడ చిక్కుకున్నాక, కోరికల గుఱ్ఱాలకి పగ్గాలు తప్పించి అన్నిరకాల వ్యసనాల్లో మునిగిపోయాడు. అతను తన భార్యని ఎందుకు చందమామ మీదకి వెళ్ళవద్దని అడ్డుపెట్టలేదో అప్పుడు అర్థం అయింది మాకు.

కానీ అతనికి ముందే తెలుసా, చందమామ కక్ష్య దూరంగా జరిగిపోతుందని? తక్కిన వాళ్ళం ఎవరమూ ఎందుకూ ఆ సంగతి పసిగట్టలేకపోయాం? మా చెవిటి బావకి మాత్రం, (మాకెవరికీ తెలియని రహస్యవిషయాలన్నీ తెలిసినట్టే) ఆ పున్నమితో చందమామకి శాశ్వతంగా టాటా చెప్పవలసి వస్తుందని, మళ్ళీ అక్కడికి వెళ్ళలేడనీ అంతరాంతరాల్లో తెలుసునేమో! అందుకనే, అక్కడి రహస్య ప్రదేశాల్లో గడిపి, సరిగ్గా భూమి మీదకి రావలసిన సమయంలో బయటపడ్డాడు. పాపం, సరంగు భార్యకి అతన్ని అనుసరించడానికి కుదరలేదు: ఆ ఎగుడు దిగుడు చోట్లలో ఆమె దిక్కుతోచక అటూ ఇటూ అనేకసార్లు తిరగడం మేము గమనించేము. అటు తిరిగీ ఇటు తిరిగీ, మధ్యమధ్యలో ఆగుతుండేది, మా వంకా, మా పడవ వంకా ‘అతను కనిపించేడా’ అని అడగడానికి చూస్తున్నట్టు కనిపించేది.

ఆ రాత్రి నిజంగా వింతగా ఉంది. సముద్రం ప్రతి పున్నమి రేయీ ఉండేట్టు బిగువుగా, విల్లులా ఆకాశంవైపు వంగినట్టు ఉండక, నీరసంగా చేతులు వేలాడేసుకుని, బులబులాగ్గా జారిపోయినట్టు, చందమామ తన అయస్కాంతశక్తి కోల్పోయినట్టూ కనిపించేయి. వెన్నెల కూడా ఎప్పటిలా తెల్లగా మెరుస్తూ లేదు. రాత్రి చీకట్లు కూడా మునపటికంటే చిక్కగా ఉన్నాయి. అక్కడి మా మిత్రులిద్దరూ జరుగుతున్న మార్పుల్ని పసిగట్టే ఉంటారు. నిజానికి, వాళ్ళు మావంక బిగుసుకుపోయి చూసినపుడు, వాళ్ళ కళ్ళల్లో భయం స్పష్టంగా తెలుస్తూనే ఉంది. అందరినోటంటా ఒక్కసారిగా, ‘చందమామ దూరం అయిపోతోంది’ అన్న మాటలు వెలువడ్డాయి.

మా మాటలు ఇంకా పూర్తవలేదు, మా బావ చందమామ మీద పరిగెడుతూ కనిపించాడు. అతనికి ఇప్పుడు ఆశ్చర్యమూ భయమూ రెండూ లేవు. క్రింద చేతులు మోపి, ఎప్పటిలాగే పిల్లిమొగ్గవెయ్యడానికి పైకి ఎగిరాడు. అయితే, ఈసారి అలా ఎగిరినవాడు ఎగిరినట్టుగానే వేలాడుతూ ఉండిపోయాడు, చిన్నారి క్షలతలక్షలా. భూమికీ, చందమామకీ మధ్య క్షణకాలం తలక్రిందులుగా వేలాడి, ప్రవాహానికి ఎదురుగా ఈదుతున్నట్టు చేతులు కష్టం మీద కదుపుతూ, ఎలాగైతేనేం మళ్ళీ నేల మీదకి నెమ్మదిగా దిగాడు.

తక్కినవాళ్ళు కూడా చందమామ మీదనుండి దిగడానికి అతన్ని అనుకరించడానికి ప్రయత్నించేరు. ఎవరికీ అప్పటి వరకు తాము సేకరించిన పాలను తీసుకురావాలన్న ధ్యాస లేదు. సరంగు కూడా వాళ్లని ఆ విషయం గురించి దెబ్బలాడలేదు. అప్పటికే చాలాసేపు నుండి ఎదురు చూస్తున్నారేమో, దూరం అవుతున్నకొద్దీ దాటడం కష్టమైపోతుందని అతనిలాగే దూకి ఈదడం ప్రారంభించారు. అందరూ గాలిలో ఆధారం దొరక్క తడుముకుంటూ వేలాడుతున్నారు. ‘ఓ తెలివితక్కువ దద్దమ్మల్లారా! ఒకరినొకరు అంటిపెట్టుకోండి!’ అని సరంగు గట్టిగా కేకలేశాడు. అది విన్నాక, నావికులందరూ ఒక జట్టుగా, ఒక వస్తువులా దగ్గరగా కూడుకుని, సమిష్ఠిగా ప్రయత్నించి భూమి ఆకర్షణ శక్తి పరిధి లోకి వచ్చేరు. అంతే, దబదబమంటూ సముద్రంలోకి జలపాతం దూకినట్టు శరీరాలు ఒకదాని వెనక ఒకటి రాలిపడ్డాయి.

పడవలు వాళ్ళని రక్షించడానికి వెళ్ళబోయాయి. ‘ఆగండి! అందులో సరంగు భార్య కనిపించడం లేదు’ అన్నాను నేను. సరంగు భార్య కూడా దూకడానికి ప్రయత్నించింది గాని, వెండిలా తెల్లని తన అరచేతులు గాలిలో ఊపుకుంటూ, మధ్యలో చందమామకి కొన్ని గజాల దూరంలో తేలుతూ ఉండిపోయింది. నిచ్చెన ఎక్కి, ఆమె పట్టుకుందుకు ఏదో ఒక ఆధారం ఇద్దామని ఆమె వాయిద్యాన్ని చేతికి అందించడానికి విఫల ప్రయత్నం చేశాను. ‘నేను ఆమెను అందుకోలేక పోతున్నాను. ఆమెను ఎలాగైనా రక్షించాలి’ అని వాయిద్యాన్ని చూపిస్తూ పైమెట్టు మీద ఎగరడానికి ప్రయత్నించేను. నెత్తిమీద చందమామ మునపటిలా లేదు. మరింత చిన్నదిగా కనిపిస్తోంది; నా చూపులు దాన్ని తరిమేస్తున్నట్టు మరింత దూరంగా జరుగుతోంది. ఖాళీ అయిన జాగాలో ఆకాశం లోతుగానూ నక్షత్రాలతో నిండీ కనిపిస్తోంది. రాత్రి నామీద అనంతంగా శూన్యాన్ని గుమ్మరించినట్లైంది. అందులో నేను మునిగిపోయి భయంతో కదలిక లేకుండా ఉండిపోయాను.

‘నాకు ధైర్యం చాలదు’ అనుకున్నాను: ‘నేను పిరికివాడిని, అందుకే గెంతలేకపోతున్నాను’ అనీ అనుకున్నాను. అనుకుని ఒక్కసారిగా గెంతాను. ఆకాశంలో పట్టుదలతో ఈదుకుంటూపోయి ఆ వాయిద్యాన్ని ఆమె అందుకుందుకు వీలుగా చాచేను. నా వైపుకి రావడానికి బదులు ఆమె దూరంగా జరిగిపోతుంటే, ముందు అందమైన ముఖం, తర్వాత వీపూ కనిపించేయి.

‘నన్ను గట్టిగా హత్తుకో’ అని అరిచేను. అప్పటికే నేను ఆమెను దాటిపోయాను. ‘నన్ను గట్టిగా అదుముకుంటేనే ఇద్దరం క్రిందకి దిగగలం!’ అని చెప్పి నా సర్వశక్తుల్నీ ఆమెను దగ్గరకి తీసుకుందుకు కేంద్రీకరించాను. నా అనుభూతి నంతటినీ ఆమె బిగికౌగిలికే వినియోగించాను. ఎంతగా మైమరచిపోయానంటే, బరువనేది లేకుండా తేలుతున్న ఆ స్థితినుండి, నేనామెని చందమామవైపుకి లాగుతున్నానన్న విషయం గమనించలేదు. నిజంగా గమనించలేదా? మొదటినుండీ నా ఆలోచనే అది కాదా? నేను సవ్యంగా ఆలోచించే లోపు, అసంకల్పితంగా, నెల్లాళ్ళపాటు ‘నీకు తోడుగా ఉంటాను’ అనబోయి, ‘నిన్నంటిపెట్టుకుని ఉంటాను’ అన్నాను. సరిగ్గా ఆ క్షణంలో, చందమామ మీద ఇద్దరం పడి, కౌగిలి వీడి, ఆ చల్లని రాళ్ళమీద చెరోపక్కకీ దొర్లిపోయాం.

చందమామ మీదకి వెళ్ళినప్పుడల్లా నాకు ఆకాశంలోకి చూడడం అలవాటు. ఈసారీ అలాగే ఆకాశంలోకి చూశాను. ఎప్పటిలా, అనంతమైన సముద్రం ఆ చివరనుండి ఈ చివరి వరకు పైకప్పులా కనిపిస్తుందని ఊహించాను. ఈసారి ఇంకా దూరంగా, మరింత సన్నగా, దాని కొండ శిఖరాలు, తీరాలు, అంచులతో స్పష్టంగా కనిపించింది. పడవలు ఎంతో చిన్నగా, వాళ్ళు ముఖాలు మరింత చిన్నగా, వాళ్ళ కేకలు వినీ వినిపించనట్టుగా ఉన్నాయి. నాకు ప్రక్కనే చిన్న శబ్దం అయింది. సరంగు భార్య తన వాయిద్యాన్ని అందుకుని శృతి చేసుకుంటోంది. ఒక తీగ బాధగా పలికింది.

సుదీర్ఘమైన నెల ప్రారంభమయింది. భూమిచుట్టూ చందమామ నెమ్మదిగా తిరగడం ప్రారంభించింది. ఆకాశంలో వేలాడుతున్న భూమి మీద, మాకు పరిచయం ఉన్న తీరాలు కనిపించడం లేదు. చెప్పలేని లోతున్న సముద్రాలు, అగ్నిపర్వతాల్లా మండుతున్న ఎడారులు, మంచుతో నిండిన ఖండాలు, సరీసృపాలతో నిండిన మహారణ్యాలు, రాతిగోడల్లా నిలబడి ఉన్న మహాపర్వతాలు, వాటిని అక్కడక్కడ తొలుస్తూ ఉధృతంగా పారుతున్న మహానదులు, చిత్తడి చిత్తడి నగరాలు, సమాధులతో నిండిన శ్మశానాలు, మట్టితో, బురదతో నిండిన సామ్రాజ్యాలూ కనిపించేయి. అంతదూరం నుండి అన్నీ ఒకే రంగులో ఉన్నాయి. ఈ సరికొత్త అనుభూతి పాతవాటిని సైతం కొత్తగా చూపిస్తోంది. విశాలంగా, సమానదూరాల్లో, దట్టంగా పెరిగిన ఒకేలా కనిపిస్తున్న పచ్చిక బయళ్ళలో, ఏనుగుల గుంపులూ మిడతలదండ్లూ పరిగెడుతున్నాయి.

నిజానికి నేను ఆనందంగా ఉండవలసిన సమయమది. నేను ఎప్పటినుండో కలలు కన్నట్టు, ఆమెతో నేను ఒంటరిగా ఉన్నాను. చందమామతోనూ, ఆమెతోనూ మా బావ అనుభవించిన ఏ సాన్నిహిత్యాన్ని చూసి నేను అసూయ పడ్డానో, అదిప్పుడు నా స్వంతం. కేవలం నా ఒక్కడిదే! ఒక నెల్లాళ్లపాటు, చంద్రుడి మీద రాత్రీ పగలూ ఏ ఆటంకాలూ మమ్మల్ని వేరు చేయకుండా గడపొచ్చు. ఈ తలం మీద చిక్కటి పాలవెల్లువ మాకు ఆరోగ్యాన్ని అందిస్తుంది. వగరైన, దాని వింతవాసన మాకు కొత్త కాదు. చందమామ మీద విశాలమైన మైదానాలన్నీ తిరిగాం. మనిషన్నవాడెవడూ చూడని కొత్త కొత్త ప్రదేశాలు చూశాం. చందమామకు ఆవల కనిపించే నక్షత్రాలనన్నిటి గురించీ ఆలోచించాం. అవి వెలుగుతో నిండి, ఆకాశపు కొమ్మకి పండిన పెద్ద పండ్లలా కనిపించేయి. అన్నీ నేను ఊహించినదానికంటే ఎంతో గొప్పగా ఉన్నాయి.

అయినప్పటికీ, అది ప్రవాస జీవితమే.

తలెత్తి పుట్టిన ఆ భూమి వైపు చూశాం.

నేనెప్పుడూ భూమి గురించే ఆలోచించేవాడిని. ఆ నేలవల్లే మేము మేముగా పుట్టి, మేముగా తయారయ్యాము. చందమామ మీద, భూమినుండి వేరుపడి, నేను నేను కానట్టూ, ఆమె ఆమె కానట్టూ అనిపించేది నాకు; భూమికి తిరిగి ఎంత వేగం తిరిగి వెళ్లిపోతానా అనిపించేది. భూమిని పోగొట్టుకున్నానన్న బాధతో వణికిపోయాను. సరంగు భార్యపట్ల నే కలలుగన్న ప్రేమ, అనుభవమూ మేమిద్దరం భూమికీ, చందమామకీ మధ్య, ఒకటిగా తిరుగుతూ చంద్రతలం మీద పడినప్పుడే తీరిపోయింది. భూమినుండి దూరమైన నా ప్రేమ, తను పోగొట్టుకున్న గుండెలు పగిల్చే జ్ఞాపకాలతో నిండి ఉంది: ఆ చోటూ, ఆ వాతావరణం, ఇక్కడికి రావడానికి ముందూ, ఆ తర్వాతా…

నాకు ఇలా అనిపిస్తోంది. మరి ఆమెకో? అని నన్ను నేను ప్రశ్నించుకున్నప్పుడు, నా మనసు భయంతో నిండిపోయింది. ఆమె కూడా భూమి గురించి నేను ఆలోచించినట్టు ఆలోచిస్తే మంచిదే. చివరకి ఆమె నన్ను అర్థం చేసుకుందని అనుకోవచ్చు; కానీ, అది మరొకదానికి కూడా సంకేతం – నా ఆలోచనలన్ని వృధా అని, ఆమె ఆలోచనలన్నీ ఇంకా మా బావమీదే ఉన్నాయనీ. కానీ ఆమెకి ఏ ఆలోచనలూ కలుగలేదు. భూమివంక తలెత్తయినా చూడలేదు. భయంతో, ఆమె తన వాయిద్యాన్ని మీటుకుంటూ, శోకగీతాలు మనసులోనే పాడుకుంటూ, బంజరుభూములవైపు నడిచిపోతుండేది. తప్పని ఈ తాత్కాలిక చంద్రవాసానికి ఆమె రాజీపడినట్టు కనిపించింది. నేను నా పగవాడిపై గెలిచినట్టా? లేదు. నేను ఓడిపోయాను. అలాంటి ఇలాంటి ఓటమి కాదు. నా బావ చందమామని మాత్రమే ప్రేమించేడని తెలుసుకుని తాను కూడా అందులో, ఆ మానవాతీతమైన ప్రేమలో తనూ భాగం కావాలని కోరుకుంది.

చందమామ భూమిని చుట్టి రావడం పూర్తవడంతో మేము మళ్ళీ తగరపు చరియలను సమీపించాము. వాటిని చూస్తుంటే నాకు ఆశ్చర్యం వేసింది: అంత చిన్నగా ఉంటాయని పీడకలల్లోకూడా అనుకోలేదేమో. అంత చిన్నవిగా కనిపించడానికి బహుశా వాటి దూరం కారణం కావొచ్చు. బురదగుంటలా కనిపిస్తున్న సముద్రం వైపు, మా మిత్రులు మళ్ళీ బయలుదేరారు. నిచ్చెనలవల్ల ఉపయోగం లేదని తెలిసి వాటిని వెంట తీసుకురాలేదు. వాటికి బదులు, అడవిలో దొరికే పొడవాటి గడకర్రలు తీసుకువచ్చారు. ప్రతివాళ్ల చేతుల్లో చివర కొక్కెమో, పంట్రకోలో ఉన్న పొడవైన గడకర్ర ఉంది. బహుశా దానితో చివరిసారిగా అందినంత వరకు పాలముద్దలు గోకుదామనో, లేదా ఇక్కడ చిక్కిపోయిన మా ఇద్దరు నిర్భాగ్యులకీ సాయం చేద్దామనో. కానీ, త్వరలోనే ఏ గడకర్రా చంద్రుడిని చేరగలిగినంత పొడుగు లేదని వాళ్ళకి అర్థం అయింది. అందుకని అవి వెనక్కి పడిపోయాయి, నీటిలో తేలుతూ. ఈ గందరగోళంలో, కొన్ని పడవలు నిలకడ తప్పి తలక్రిందులైపోయాయి. ఇంతలో మరొక పడవ నుండి అన్నిటికన్నా పొడవైన బొంగు పైకి లేవడం ప్రారంభించింది. బహుశా అది వెదురుదో, లేక కొన్ని వెదురుబొంగులు ఒకటిగా కలిపి కట్టినదో. దాన్ని పైకి లేపాలంటే వాళ్ళు చాలా నెమ్మదిగా పడవ నడపవలసి వస్తుంది. ఎందుకంటే, అది మరీ ఎక్కువ తూగితే సన్నగా ఉండటం వలన ఆ వెదురుకర్ర విరిగిపోవచ్చు. కనుక తమకున్న కౌశలాన్ని, శక్తినీ ఉపయోగించి పడవ తూగిపోకుండా, నిటారుగా నిలబెట్టేరు.

అకస్మాత్తుగా, ఆ వెదురుబొంగు చివర గరుకుగా ఉన్న చందమామ ఉపరితలాన్ని తాకగలదని అర్థమయింది. మేము చూస్తుండగానే అది రాసుకుంటూ వెళ్ళి ఒక క్షణకాలం నిశ్చలంగా ఆగింది. ఏమాత్రం కుదుపు వచ్చినా పట్టు తప్పిపోయి, తూగి, మళ్ళీ అదే చోటుకి తగిలి, దాని తాకిడికి మళ్ళీ వెనకకి పోతోంది. ఇంతలో నేనూ గుర్తించాను; సరంగు భార్యా గుర్తించింది మా బావని; మరొకరు అయే అవకాశం లేదు. వెదురుబొంగుకి చివర గారడీ చేస్తున్నట్టు అతను చందమామతో చిట్ట చివరిగా ఆటాడుతున్నాడు. ఆ నైపుణ్యానికి చందమామని దూరంగా నెట్టివెయ్యడం తప్ప వేరే ఉద్దేశ్యం లేదని అనిపిస్తుంది. అలా దూరంగా వెళ్లిపోదామనుకుంటున్న చందమామకి తాను సహాయం చేస్తున్నట్టూ తను కోరుకుంటున్న దూరపు కక్ష్యలోకి దాన్ని నెట్టడానికి ప్రయత్నిస్తున్నట్టూ కనిపిస్తుంది. ఆ ఆలోచన కూడా మా బావ ఆలోచనలకి తగిందే: ఎందుకంటే, చందమామ ప్రకృతికి, దాని గమనానికి, దాని ఆనందానికీ విరుద్ధమైన కోరికలు అతనిలో కలగవు. చందమామ తననుండి దూరంగా పోదామనుకుంటే, ఆమె దగ్గరగా ఉన్నప్పుడు ఎంత ఆనందంగా ఉండేవాడో, దూరంగా ఉన్నప్పుడు కూడా అంత ఆనందమూ అనుభవించగలడు.

ఇలాంటి పరిస్థితులలో సరంగు వహదవహద భార్య మాత్రం ఏమి చెయ్యగలదు? ఇలాంటి క్షణంలోనే ఆ చెవిటివాడిపట్ల తన ప్రేమ క్షణికావేశంలో కలిగినది కాదని, అది ఎన్నటికీ తిరుగులేనిదనీ ఋజువు చేసింది. నా బావ దూరంగా ఉండే చందమామనే ప్రేమిస్తే, తను కూడా దూరంగా ఆ చందమామ మీదే ఉండిపోదలుచుకుంది. ఆమె ఎప్పుడైతే ఆ వెదురుబొంగువైపు కాలు కదల్చలేదో, ఆమె ఆంతర్యం వెంటనే నాకు అర్థం అయింది. ఆమె తన వాయిద్యాన్ని భూమివైపుకి చూపిస్తూ ఆకాశంలోకి ఎత్తి పట్టుకుని తీగలు మీటసాగింది. ఆమెను నా కంటి కొసలనుండి గమనిస్తూ, గమనిస్తూ ఉన్నాను. నిజానికి నేను ఆ వెదురుగడ చంద్రతలాన్ని తాకగానే ఒక్కదూకు దూకి దాన్ని అందుకున్నాను. పాములా దాని కణుపులవెంట మోచేతులూ మోకాళ్ళూ కదుపుతూ భూమి మీదకి చేరుకోవాలన్న ఆత్రంతో, అసలు నేనక్కడికి ఎందుకు వెళ్ళానో అన్న విషయం కూడా మరచిపోయి దిగడం ప్రారంభించాను. బహుశా నేను వెళ్ళిన కారణమూ దాని దురదృష్టకర పరిణామమూ కూడా నాకు గుర్తున్నాయేమో; నేను గడ మీదకి ఎక్కడం వలన గడ వాలిపోయి, ఇక అక్కడనుండి నేను ఏ ప్రయత్నమూ చెయ్యనక్కర లేకుండానే భూమి మీదకి వచ్చే పరిస్థితి వచ్చింది. నా తొందరపాటువల్ల, గడ ముక్కముక్కలుగా విరిగి, భూమి ఆకర్షణకు గురై, నేను సముద్రంలోకి పడిపోయాను – తల ముందూ, కాళ్ళు వెనకా.

నేను హాయిగా తిరిగి వచ్చి, నా పుట్టిన నేలను తాకడంతో, నా ఆలోచనలు ఆమెను పోగొట్టుకున్న విషాదంలో మునిగిపోయాయి. నేను కోరుకుంటున్న కొద్దీ దూరమైపోయిన ఆమె కోసం, నా కళ్లు చందమామను వెదకడం ప్రారంభించాయి. ఆమె నాకు కనిపించింది. నేను ఎక్కడ ఆమెను విడిచిపెట్టేనో అక్కడే ఉంది. నాకు సరిగా నెత్తి మీద, సముద్రపుటొడ్డున ఇసుకలో కూచుని ఉంది. ఆమె ఏమీ మాటాడలేదు. ఆమె ఇప్పుడు చంద్రుడి రంగులో కలిసిపోయింది. ఆమె తన వాయిద్యం పక్కన నిలబెట్టుకొని ఒకచేత్తో తీగెలు మీటుతూ పాడుతోంది. ఇప్పుడు ఆమె ఎదురుగా కూచుని వాయిద్యాన్ని శృతి చేసుకుంటున్నట్టు ఆమె ఆకారం కళ్ళకి కనిపిస్తోంది. అమావాస్యకి నల్లగా చదునుగా కనిపించిన చందమామ, తొలిసారి ఆకాశంలో నెలబాలుడుగా కనిపించగానే ఆమెకోసం వెతకడం ప్రారంభిస్తాను. చందమామ కళలు పెరుగుతున్న కొద్దీ ఇంకా స్పష్టంగా ఆమెను గాని, ఆమెకు చెందిన వస్తువునో గాని, అన్ని వందల వేల త్రోవల్లో ఏదో ఒకదానిలో చూడగలనని ఊహిస్తుంటాను. ఆమె తనలో ఉండిపోవడం వల్లనే చందమామ, చందమామ కాగలిగింది. పున్నమి రాగానే, రాత్రల్లా కుక్కలు చందమామనే చూస్తూ మొరుగుతుంటాయి. వాటితో పాటే నేనూ.

(The distance of the moon, 1965.)

ఈ అనువాదాన్ని సెప్టెంబరు 22 సంచికలో ప్రచురించిన ఈమాట సంపాదకులకు కృతజ్ఞతలు.

హైడ్రోఫోబియా… చెఖోవ్

హైడ్రోఫోబియా… చెఖోవ్

దృఢంగాను, బలంగాను ఉండే మహాకాయుడు నిలోవ్ బలపరాక్రమాలకి ఆ వ్యవసాయక్షేత్రం అంతటా పెట్టింది పేరు. ఒకసారి ఎగ్జామినింగ్ మేజిస్ట్రేట్‌గా పనిచేస్తున్న కుప్రియానోవ్, నిలోవ్, వేటకి వెళ్ళి తిరిగివస్తూ, వృద్ధుడు మాక్జిమ్ మిల్లులోకి అడుగుపెట్టేరు. నిజానికి నిలోవ్ మొఖాసా అక్కడికి అట్టే దూరం లేదు. కానీ, ఇద్దరూ ఎంతగా అలసిపోయేరంటే, ఇక ఒక్క అడుగుకూడా ముందుకి వెయ్యడానికి వాళ్ళకి మనసొప్పలేదు. ఆ మిల్లు దగ్గరే చాలాసేపు బడలిక తీర్చుకుందామనుకున్నారు. అది మంచి నిర్ణయమే. ఎందుకంటే, మాగ్జిమ్ మిల్లులో టీ, పంచదార పుష్కలంగా దొరుకుతాయి. వేటగాళ్ళిద్దరి దగ్గరా వోడ్కా, కోన్యాక్, ఇతర తినుబండారాలూ సమృద్ధిగా ఉన్నాయి.

ఆకలీ దప్పికా తీర్చుకున్నాక అందరూ కబుర్లలో పడ్డారు.

“అయితే తాతా, ఏమిటి సంగతులు?” అని మాక్జిమ్‌ని అడిగేడు నిలోవ్.

“సంగతులా?” అంటూ పళ్ళు ఇకిలిస్తూ నవ్వేడు మాక్జిమ్. “అసలు సంగతి ఏమిటంటే, నేను దొరగార్ని తమ తుపాకీని నాకు ఎరువు ఇవ్వమని అడుగుదామనుకుంటున్నాను” అన్నాడు.

“నీకెందుకూ తుపాకీ?”

“తుపాకీ నాకెందుకా? హుఁ! నిజమే! బహుశా నాకు దాని అవసరం పడకపోవచ్చు. ఏదో గొప్పలకి పోయాను గానీ, నిజం చెప్పాల్సి వస్తే, గురిచూసి కొట్టాలంటే నాకు కళ్ళు సరిగ్గా కనిపించవు. ఈ మధ్య ఒక పిచ్చి తోడేలు ఎక్కడనుండి వచ్చిందో దేముడి కెరుక, వచ్చింది. రెండు రోజులుగా ఈ చుట్టుపక్కలే తిరుగుతోంది. గ్రామంలో ఒక గుర్రప్పిల్లని, రెండు కుక్కల్నీ చంపింది. ఇవాళ తెల్లవారుజామున, బయట కూర్చుందామని వెళ్ళి చూద్దునుకదా, దాని సిగ దరగ! అది ఎదురుగా చెట్టు కింద కూచుని పంజాతో మూతి గోక్కుంటోంది. ఆకాడికీ గట్టిగా ఫో! అంటూ అరిచేను. దయ్యం ఆవహించినట్టు అది నావైపే అలా చూస్తూ కూర్చుంది. ఓ చిన్న రాయి తీసి దానిమీదకి విసిరేను. ఒకసారి గుర్రుమని, కళ్ళు చింతనిప్పుల్లా మెరుస్తుంటే పక్కనే ఉన్న ఆస్పెన్ చెట్లలోకి పరిగెత్తింది. క్షణంపాటు నేను కొయ్యబారిపోయేను.”

“ఏమిటిదంతా?” మేజిస్ట్రేటు చికాకుగా గొణిగేడు. “ఓ పిచ్చి తోడేలు జిల్లాలో బలదూర్‌గా తిరగడమేమిటి, మనం నిమ్మకి నీరెత్తినట్టు నింపాదిగా కబుర్లు చెప్పుకోవడమేమిటి?”

“అయితే ఏమిటిట?” అన్నాడు నిలోవ్. “మనదగ్గర తుపాకులున్నాయి.”

“తోడేలును చంపడానికి నాటు తుపాకులు పనికిరావు.”

“దాన్ని గురిచూసి కొట్టడమెందుకూ? తుపాకీ మడమ చాలదూ దాని నడ్డి విరగ్గొట్టడానికి?”

అని చెప్పి నిలోవ్ తుపాకీ మడమతో తోడేలుని చంపడానికి మించిన సులభమైన పని మరొకటి లేనట్టు చాలా వివరంగా చెప్పుకొచ్చాడు. అంతేకాదు, అంతకు ముందు ఒకసారి ఒక బలిష్ఠమైన పిచ్చికుక్క అకస్మాత్తుగా తనమీద ఎలా దాడి చేసిందో, దాన్ని తన చేతి కర్రతో ఎలా అవలీలగా ఎదుర్కొని హతమార్చాడో చెప్పుకొచ్చాడు.

నిలోవ్ విశాలమైన వక్షస్థలాన్ని, బలిష్ఠమైన బాహువుల్నీ చూసి, నిట్టూరుస్తూ మేజిస్ట్రేటు ఇలా అన్నాడు: “అలా అనడం నీకు కాబట్టి చెల్లింది. దేముడు నిన్ను అనుగ్రహించి పదిమందికుండే శక్తి నీ ఒక్కడికే ఇచ్చేడు. ఆ మాటకొస్తే, నువ్వు ఆ కుక్కని చంపడానికి నీ చిటికినవేలు చాలు. కర్రకూడా దండగ. కానీ మాలాంటి మమూలు మనిషి కర్ర ఎత్తి ఎక్కడకొట్టాలో గురి చూసేలోపు, మమ్మల్ని అది నాలుగైదుసార్లు కరిచేస్తుంది. ఆ తర్వాత చచ్చే చావు. హైడ్రోఫోబియాని మించిన భయంకరమైన నరకయాతన మరొకటి ఉండదు. మొదటిసారి ఆ వ్యాధికి గురయినవాడిని చూసినప్పుడు మనసు మనసులో లేక, పిచ్చెత్తినవాడిలా అటూ ఇటూ తిరిగేను. కుక్కలన్నా, కుక్కల్ని పెంచుకునేవాళ్ళన్నా చెప్పలేనంత అసహ్యం వేసింది. అన్నిటికన్నా భయంకరమైనది ఆ రోగం అకస్మాత్తుగా ముంచుకు రావడం. అప్పటి వరకు ఆరోగ్యంగా, తుళ్ళుతూ కేరుతూ, ఏమీ ఎరగని మనిషిని, ధన్‌మని ఆకాశం నుండి ఎక్కడినుండో ఊడిపడినట్టు వచ్చి ఒక పిచ్చికుక్క కరిచేస్తుంది. జీవితం మీద అన్ని ఆశలూ అడుగంటిపోయి, ‘ఇక తన పని అయిపోయిం’దన్న మానసిక వ్యధ అతన్నొక్కసారి కమ్ముకుంటుంది. ఇక చూడాలి, వ్యాధి ఎప్పుడు సంక్రమిస్తుందో అన్న భయంతో ఎదురుచూసే ఆ బాధ వర్ణనాతీతం. ఆ భయం ఆ వ్యక్తిని అనుక్షణం వెన్నాడుతూనే ఉంటుంది. అన్నిటికంటే బాధాకరమైనది హైడ్రోఫోబియాకి చికిత్స లేకపోవడం. ఒకసారి ఆ వ్యాధి తగిలిందంటే, ఇక ఆ మనిషి జీవితం ముగిసిపోయినట్టే. నాకు తెలిసినంతవరకు, ఏ వైద్యంలోనూ దానికి మందు లేదు.”

“కాని దొరా, మా వూళ్ళో దాన్ని నయం చేస్తారు” అన్నాడు మాక్జిమ్.

“అర్థంలేని మాట!” పెద్దగా నిట్టూర్చేడు నిలోవ్. “మైరాన్ గురించి చెప్పుకునేదంతా ఉత్త పుకారు. క్రిందటి వేసవిలో స్త్యోప్కాని కుక్క కరిస్తే ఏమయింది? ఏ మైరానూ రక్షించలేదే! అతని చేత అదీ ఇదీ అనకుండా అన్నీ తాగించేరు. అయినా సరే అతను వ్యాధిన పడక తప్పలేదు. లేదు, తాతా, దానికి సరియైన మందు లేదు. నన్నేగనక పిచ్చికుక్క కరిస్తే, ఆత్మహత్య చేసుకుంటాను.”

హైడ్రోఫోబియా గురించి చెప్పుకున్న ఈ భయంకరమైన కథల ప్రభావం వాళ్ళ మనసులమీద పడింది. క్రమంగా అందరూ మౌనంలోకి జారుకున్నారు. వేటగాళ్ళిద్దరూ ఏ మాటామంతీ లేకుండా నిశ్శబ్దంగా టీ చప్పరించారు. ఏదో సామెత చెప్పినట్టు, ‘పైకి గడ్డిపరకంత విలువ చెయ్యక, పట్టించుకోనక్కరలేనివిగా కనిపించి, అకస్మాత్తుగా జరిగే చిన్న చిన్న సంఘటనల మీద, ప్రమాదాల మీదా మనిషి జీవితం, సుఖసంతోషాలూ ఎంతగా ఆధారపడి ఉన్నాయో’ అని అసంకల్పితంగా అందరూ ఆలోచించసాగేరు. మనసులు మొద్దుబారి, నిస్సత్తువ అందరినీ ఆవహించింది.

టీ తాగడం పూర్తయిన తర్వాత, నిలోవ్ ఆవులిస్తూ ఒళ్ళు విరుచుకుని, ఒక్కసారిగా నిలబడ్డాడు. అతనికి ఊపిరి ఆడుతున్నట్టు లేదు. బయట చల్లగాలిలోకి వెళ్ళాలనిపించింది. తలుపులు తీసి బయటకు వచ్చాడు. గోధుమ నిలవ ఉంచే గాదెలు దాటి, ప్రహరీ తలుపు తెరుచుకుని ఆనకట్టవైపు నడిచాడు.

అప్పటికి సూర్యాస్తమయం అయి చాలాసేపు అయింది. చీకటి చిక్కగా కమ్ముకుంది. వాతావరణం ఆహ్లాదంగా ఉంది. నది అలలమీంచి మీంచి కమ్మని ప్రశాంతత, నిండైన నిద్రా తేలివస్తున్నాయేమో అన్నట్టు ఉంది. ఆనకట్ట వెన్నెల స్నానం చేస్తోంది. ఎక్కడా నీడ అన్న ఊసు లేదు. అలల మధ్య ఎక్కడో విరిగిన గాజుసీసా కొన తారకలా మెరుస్తోంది. మాక్జిమ్ గాలిమర రెండు చక్రాలూ దట్టమైన తోట నీడల్లో సగం కనుమరుగై, కోపంగాను, విచారంగానూ కనిపిస్తున్నాయి.

నిలోవ్ గట్టిగా ఒక నిట్టూర్పు విడిచి, నది మీదకి దృష్టి సారించాడు. ఎక్కడా అలల కదలిక లేదు. నీరూ, ఒడ్డూ జంటగా నిద్రపోతున్నట్టున్నాయి. చివరకి చేప పిల్లల అలికిడికూడా లేదు. అకస్మాత్తుగా నల్లని బంతిలా ఏదో నీడ అవతలిగట్టు మీద దొర్లినట్టు అనిపించింది నిలోవ్‌కి. కళ్ళు చికిలించి చూశాడు. నీడ మాయమయింది. కానీ అంతలోనే మరోసారి కనిపించింది. ఈసారి ఆనకట్టమీద అటూ ఇటూ వంకరటింకరగా నడుస్తూ.

“తోడేలు!” ఒక్కసారిగా నిలోవ్ మనసులో ఒక ఆలోచన మెరిసింది.

వెనక్కి మిల్లులోకి వెళ్ళిపోదామన్న ఆలోచన ఇంకా తట్టనే లేదు, ఆనకట్ట మీదనుండి నల్లని బంతిలాంటిది దొర్లుకుంటూ వచ్చేస్తోంది. అతనివైపు తిన్నగా రాకున్నా, అటూ ఇటూ దొర్లుకుంటూ ఇటువైపే వస్తోంది.

‘ఇప్పుడు గాని పరిగెత్తేనా, నిశ్చయంగా అది వెనకనుండి నామీదకి దూకుతుంది’ అనుకున్నాడు నిలోవ్. నెత్తిమీద అప్పుడే చెమటలు పట్టసాగేయి. ‘హారి దేముడా! చేతిలో కర్రయినా లేదే! సరే! ఏదైతే అవనీ. దానికి ఎదురుగా నిలబడే పోరాడతాను. దానికి ఊపిరాడకుండా చేస్తాను!’ అని నిశ్చయించుకున్నాడు.

నిలోవ్ దాని అడుగులు జాగ్రత్తగా గమనిస్తూ, దాని ఆకారాన్ని అంచనా వెయ్యసాగేడు. తోడేలు నది ఒడ్డునుండి పరిగెత్తడం ప్రారంభించింది. అది అంతలోనే నిలోవ్ దరిదాపుకి వచ్చేసింది. ‘బహుశా అది నన్ను దాటి ముందుకి పోతుంది,’ అని ఊహించాడు నిలోవ్, దృష్టి దానిమీంచి మరల్చకుండా.

సరిగ్గా అదే సమయంలో, ఆ తోడేళు మనిషిని ఏమాత్రం గమనించకుండా, బొంగురు గొంతుతో బిగ్గరగా, బాధాకరంగా అరిచింది. దాని మూతి మనిషివైపు జాచి ఒక్క క్షణం ఆగింది. దాడి చెయ్యడమా? మానడమా? అన్న మీమాంసలో పడ్డట్టుంది.

‘దాని నెత్తి మీద ఒక గుద్దు గుద్దుదునా, దిమ్మ తిరిగిపోయేట్టు…’ అని మనసులో అనుకున్నాడు నిలోవ్.


నిలోవ్ ఎంత విభ్రాంతికి లోనయ్యేడంటే, దాడి తను ముందు ప్రారంభించేడో, తోడేలు ముందు ప్రారంభించిందో తెలియలేదు. అతనికి గుర్తున్నదల్లా – అతి కీలకమైన, అతి భయంకరమైన ఆ క్షణంలో, చిత్రంగా, తన శక్తినంతటినీ కుడిచేతిలో కేంద్రీకరించాలన్న స్పృహ రావడమూ, దాని మెడని తన చేతిలోకి బలంగా ఇరికించుకోవడమూ. ఆ తర్వాత, ఏదో కలలో జరుగుతున్నట్టు, ఒక ఆశ్చర్యకరమూ, నమ్మశక్యం కాని విషయం జరిగింది. తోడేలు కుయ్యోమని అరుస్తూనే దాని మెడని అతని చేతుల్లోంచి ఎంత బలంగా విదిలించుకో గలిగిందంటే, దాని చల్లని తడిచర్మం నిలోవ్ పట్టులోంచి క్రమంగా జారిపోవొచ్చింది. దాని తలను విదిలించుకుందికి తోడేలు దాని రెండు వెనక కాళ్ళనీ గట్టిగా బిగబట్టింది. వెంటనే నిలోవ్ తన ఎడం చేతితో, జంతువు ముందరి కుడికాలూ-శరీరమూ కలిసే చోటుని దొరకబుచ్చుకుని, దాని మెడ విడిచిపెట్టి, దాని ముందరి ఎడంకాలిని తన కుడిచేత్తో అందుకుని, తోడేలుని అమాంతం నేలమీంచి పైకి లేవనెత్తాడు. ఇదంతా లిప్తపాటులో జరిగిపోయింది. తోడేలు తన చేతుల్ని కరవకుండా, అది దాని తల తిప్పలేకుండా ఉండటానికి వీలుగా, తన రెండు బొటనవేళ్ళనీ దాని మెడకి రెండువైపులా ముళ్ళలా దిగ్గొట్టేడు. తోడేలు తన రెండు పాదాల్నీ నిలోవ్ భుజాలకి తన్నిపెట్టి, వాటి దన్నుతో, శక్తినంతటినీ ఉపయోగించి విదుల్చుకుందికి ప్రయత్నించింది. అది నిలోవ్ చేతుల్ని గాని, మోచేతుల్ని గాని కరవగలిగే స్థితిలో లేదు. గొంతులో దిగబడిన రెండు బొటనవేళ్ళూ ఒత్తిడితో దాన్ని పట్టి ఉంచి, దాని కోరలతో మనిషి ముఖాన్నీ, భుజాల్నీ చేరలేకుండా విపరీతంగా బాధిస్తున్నాయి.

‘లాభం లేదు,’ అనుకున్నాడు నిలోవ్ దాని మూతి నుండి తన తలని సాధ్యమైనంత దూరం తప్పిస్తూ. ‘ఛీ! దాని చొల్లు నా పెదాలకి అంటుకుంది. నా పని అయిపోయింది. అద్భుతం ఏదో జరిగి దీన్నుండి తప్పించుకున్నప్పటికీ,’ అనుకున్నాడు హైడ్రోఫోబియా గుర్తుకు వచ్చి.

“మాక్జిమ్! సాయం! సాయం!” అని కేక వేసేడు ఒక్కసారి.

తలలు రెండూ ఒకే ఎత్తులో ఉన్న నిలోవ్, తోడేలూ ఒకరి కళ్ళలోకి ఒకరు చూసుకున్నారు. తోడేలు కోరలు ‘ఠప్’ మని ఒకదానికొకటి కొట్టుకుని, బాధతో అది గుర్ గుర్‌మని అరిచింది. దాని వెనుక కాళ్ళు ఆధారం కోసం వెతుక్కుంటూ, నిలోవ్ ముణుకుల్ని అందుకున్నాయి. మృగం కళ్ళలోంచి చంద్రుడు మిలమిలా మెరుస్తున్నాడు; అందులో కోపం ఎక్కడా తొంగి చూడటంలేదు. అవి కన్నీళ్ళతో నిండి జాలిగా దయనీయంగా కనిపిస్తున్నాయి.

[పాపం! ఆ అశక్తమైన జంతువు ఏమని అనుకుంటూ ఉండి ఉంటుంది? నిలోవ్ శక్తి అంతా అతని చేతుల్లో కేంద్రీకృతమై ఉంది. అతను వేరేమీ ఆలోచించడం లేదు. అతని బలం సరిపోవడం లేదనిపిస్తోంది. అతని ప్రయత్నం అంతా తనపట్టు సడలిపోకుండా నిలదొక్కుకుందికే. ఆ కొద్దిసేపూ సాటి జీవి పడే ఆవేదనలేవీ కళ్ళకి కనిపించడం లేదు. వర్తమానం ఎంత గంభీరంగా ఉందంటే, గతం గురించిగాని, భవిష్యత్తు గురించిగాని ఆలోచించగలిగే స్థితిలో అతనిప్పుడు లేడు.]

“మాక్జిమ్! సాయం!” అని నిలోవ్ మరొకసారి అరిచేడు.

మిల్లులో ఉన్నవాళ్ళకి అతని మాటలు వినిపించలేదు. అరవడంవల్ల తన శక్తి క్షీణిస్తుందని నిలోవ్‌కి తట్టింది. సాయంకోసం అరవడం మానుకున్నాడు. ‘నేను వెనక్కి అడుగులు వేస్తాను. గేటు దగ్గరికి చేరగానే మరొకసారి కేకవేసి చూస్తాను,’ అని మనసులో అనుకున్నాడు.

అతను వెనక్కి అడుగులు వెయ్యడం ప్రారంభించేడు. ఎక్కువ దూరం వెళ్ళనే లేదు. తన కుడిచేతి పట్టు సడలిపోతున్నట్టు తోచింది. అది ఉబ్బిపోతున్నట్టు కూడా అనిపించింది. అంతలోనే తనకు తెలియకుండానే, హృదయవిదారకమైన తన అరుపు తనకే వినిపించింది. కుడిభుజంలో ఏదో పదునుగా దిగబడిన బాధ, చేతులమీదా గుండెలమీదా ఏదో వెచ్చని తడీ తగిలాయి. అతనికి మాక్జిమ్ గొంతు వినిపించడమూ, మాజిస్ట్రేటు ముఖంలో భీతీ మాత్రమే లీలగా గుర్తున్నాయి.

క్రూరమృగం చచ్చిపోయిందని ఇద్దరూ హామీ ఇచ్చి తన రెండు వేళ్ళనీ వాళ్ళు బలవంతంగా వేరుచెయ్యడానికి ప్రయత్నించిన తర్వాతే అతను పట్టు సడలించాడు. అప్పటి వరకు సహించిన పరిస్థితి తలుచుకుని, తొడలమీదా, కుడి కాలి బూటుమీదా కారిన రక్తాన్ని చూసుకుని, దాదాపు స్పృహ కోల్పోతున్న స్థితిలో అతను మిల్లులో ప్రవేశించాడు.

వేడినీళ్ళు కాచుకునే పాత్రా, దాని వెలుగూ, పక్కనున్న సీసాలూ మళ్ళీ అతన్ని మామూలు మనిషిని చేసి, అతను అనుభవించిన భీతావహసంఘటనను మరొక్కసారి గుర్తుచేశాయి. మనిషి పాలిపోయి, గుడ్లు బయటకి వచ్చి, తల తడిసిపోయి, అతను బస్తాలమీద అలా వాలిపోయాడు. చేతులు నిస్సత్తువుగా వేలాడేసేడు. మాజిస్ట్రేటు, మాక్జిమ్ అతని బట్టలు తొలగించి, గాయాన్ని శుభ్రం చెయ్యడంలో నిమగ్నమయ్యారు.

గాయం చాలా లోతుగా ఉంది. తోడేలు భుజం మీది చర్మాన్నేగాక, లోపలి కండల్ని కూడా పెకలించింది.

“దాన్ని నువ్వెందుకు నదిలోకి విసిరెయ్యలేదు?” అని అడిగాడు మాజిస్ట్రేటు.

గాయం తీవ్రతకి ఆశ్చర్యంతో పాటు, రక్తస్రావం ఇంకా ఆగనందుకు అతనికి చిరాకుగా కూడా ఉంది.

“దాన్ని నువ్వెందుకు నదిలోకి విసిరెయ్యలేదు?” మాజిస్ట్రేటు మళ్ళీ అడిగేడు.

“భగవంతుడా! నాకు నిజంగా బుద్ధిలేదు. ఆ విషయం తట్టనే లేదు!”

మాజిస్ట్రేటు నిలోవ్‌ని ఓదార్చి, భయపడవలసినది ఏమీ లేదని ఊరడించడానికి ప్రయత్నించేడు. కానీ, అంతకు ముందే హైడ్రోఫోబియా గురించి, దాని భయంకర పరిణామాల గురించీ అందరూ చర్చించుకుని ఉండడం వల్ల, ‘ఆ విషయం ఎత్తకుండా ఉండడమే ఉత్తమం’ అని నిశ్చయించుకున్నాడు. గాయానికి ఎలాగోలా కట్టుగట్టి, అతన్ని ఇంటికి చేర్చడానికి గుర్రాల్ని తేవడానికి మాక్జిమ్‌ని పురమాయించేడు. కాని అంతవరకు నిలోవ్ ఆగలేక, నడుచుకుంటూనే ఇంటికి వెళ్ళిపోయాడు.

నిద్రలేమితో మనిషి కృశించిపోయి, పాలిపోయిన ముఖంతో, చిందరవందర జుత్తుతో, మరునాడు ఉదయాన్నే నిలోవ్ బండి కట్టించుకుని మాక్జిమ్ మిల్లుకి వచ్చేశాడు.

“తాతా! నన్ను మైరాన్ దగ్గరకి తీసుకు వెళ్ళు! త్వరగా! అదిగో, నా బండి సిద్ధంగా ఉంది. ఎక్కి కూచో!” అన్నాడు మాక్జిమ్ వంక చూస్తూ.

రాత్రంతా మాక్జిమ్‌కీ నిద్రలేకపోవడంతో, మనిషి నీరసంగా ఉన్నాడు. నాలుగైదుసార్లు అటూ ఇటూ పరికించి చూసి, కొంచెం బిడియపడుతూ ఇలా అన్నాడు. “దొరా! మీరు మైరాన్ దగ్గరకి పోనక్కరలేదు. మీరు మన్నిస్తే, ఆ వైద్యం నాకు కూడా తెలుసు,” అంటూ గుసగుసలాడుతున్నట్టు చెప్పేడు.

“ఇంకేం! మరీ మంచిది. ఆలస్యం ఎందుకు? త్వరగా మొదలుపెట్టు!” అన్నాడు నిలోవ్ అసహనంగా కాళ్ళు నేలకేసి తాడిస్తూ. ఆ వృద్ధుడు నిలోవ్‌ని తూరుపు ముఖంగా కూర్చోపెట్టి, ఏవో గొణిగి, ‘వసనాభి’ వాసన వేస్తున్న వేడి కషాయాన్ని త్రాగమని మగ్గు చేతికి అందించాడు.

“అయినా స్త్యోప్కా బ్రతక లేదు…” సణిగేడు నిలోవ్. “ఈ పల్లెటూరివాళ్ళకి నాటువైద్యం తెలుసని మాటవరసకి అంగీకరిద్దామనుకో! అలాంటప్పుడు స్త్యోప్కా ఎందుకు చచ్చిపోయాడు? ఏదేమైనా నన్ను మైరాన్ దగ్గరికే తీసుకుపో!” అన్నాడు మళ్ళీ.

ఆ తర్వాత నిలోవ్‌కి జరిగిందంతా చెప్పాలంటే నిజంగా అదో పెద్ద కథ అవుతుంది. ప్రాయశ్చిత్తం జరగని ప్రేతాత్మ గురించి చెబుతారే, అలా, అతను నిరాశతో, అలుపులేకుండా తిరగని చోటంటూ లేదు. ఎంత తాత్కాలిక ఉపశాంతినిచ్చినా, చెయ్యని ప్రయత్నమంటూ లేదు. ఒకసారి మైరాన్ దగ్గరికి వెళ్ళి వచ్చిన తర్వాత, అతని వైద్యం మీద ఉన్న ఆపాటి నమ్మకం కూడా హరించుకుపోయింది. అతను డాక్టర్ ఓవ్చినికోవ్‌ని చూడాటానికి ఆసుపత్రికి పరిగెత్తాడు. అతను బెలడోనా మాత్రలిచ్చి కంటినిండా నిద్రపొమ్మని సలహా ఇచ్చాడు. వెంటనే నీటుగా తయారై అంతబాధనీ లక్ష్యం చెయ్యకుండా, డాక్టర్ల సలహా తీసుకుందికి నిలోవ్ పట్నం పరిగెత్తాడు.

చాలా రోజులు గడిచాక, ఓ సాయంత్రం, తిరిగి ఓవ్చినికోవ్ ఆఫీసుకి వెళ్ళి కుర్చీలో కూలబడ్డాడు.

చొక్కాచేతి అంచుతో, పాలిపోయి వడలిపోయిన ముఖం మీది చెమట తుడుచుకుంటూ, ఊపిరి తీసుకుందికి ఉక్కిరిబిక్కిరి అవుతూ, “డాక్టర్! డాక్టర్ గ్రిగరీ ఇవానిచ్! మీరు నన్ను ఇక ఏం చేస్తారో మీ యిష్టం. ఇలా తిరగడం ఇక నా వల్ల కాదు. అయితే మందైనా ఇవ్వండి లేదా విషమైనా ఇవ్వండి. అంతేగాని, నన్ను ఎటూగాకుండా విడిచిపెట్టవద్దు. దేముడు మీద ప్రమాణం చేసి చెబుతున్నాను నాకు మతిస్థిమితం లేదు!” అన్నాడు.

“మీరు ముందు కళ్ళమొయ్యా నిద్రపోవాలి,” అన్నాడు ఓవ్చినికోవ్.

“ఆహ్! నిద్రపోవడం ఒకటి తక్కువయింది ఇప్పుడు నాకు! మిమ్మల్ని స్పష్టంగా అడుగుతున్నాను. నన్నేం చెయ్యమంటారు? మీరు నా వైద్యులు. మీరు నాకు సహకరించాలి. నేను నరకయాతన అనుభవిస్తున్నాను. హైడ్రోఫోబియా వస్తుందన్న భయం నన్ను ప్రతిక్షణం వెంటాడుతోంది. నాకు నిద్ర పట్టదు! అన్నం సహించదు! నా వ్యవహారాలు చూసుకోలేను! నా జేబులో ఎప్పుడూ తుపాకీ పెట్టుకుని తిరుగుతున్నాను. ఏ క్షణంలోనైనా దానితో ఆత్మహత్య చేసుకుందికి సిద్ధంగా ఉన్నాను. గ్రిగరీ ఇవానిచ్! దయచేసి నాకు సహకరించండి. నేనిప్పుడు ఏం చెయ్యాలి? నాకో ఆలోచన తడుతోంది: నిపుణుడిని ఎవరినైనా సంప్రదిస్తునా?”

“ఎందుకూ ఆలస్యం? తప్పకుండా సంప్రదించండి!”

“నా మాట వినిపించుకొండి! నాకు నయం చేసినవారికి యాభైవేల బహుమానం ప్రకటిస్తూ కరపత్రాలు ముద్రిస్తే ఎలావుంటుంది? మీ సలహా ఏమిటి? కానీ కరపత్రాలు అచ్చు వేసేలోగా, నాకు పదిసార్లు హైడ్రోఫోబియా రావచ్చు. నా సర్వస్వాన్ని మీకు సమర్పించడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాను. నాకు నయం చెయ్యండి. మీకు యాభైవేలు ఇస్తాను! కానీ, ముందు ఏదో ఒకటి చెయ్యండి. ఇలా ఏమీ పట్టనట్టు నిర్లిప్తంగా కూర్చోడం చూస్తుంటే వెగటు పుడుతోంది. ఇవాళా రేపూ నాకు ఒక ఈగ కనిపించినా భరించలేకున్నానన్న సంగతి తలకి ఎక్కించుకోండి! నాతోపాటు నా కుటుంబం కూడా నరకయాతన అనుభవిస్తోంది!”

నిలోవ్ ఎక్కిళ్ళు వచ్చేలా ఏడవడం ప్రారంభించడంతో, అతని భుజాలు కూడా వణకడం ప్రారంభించాయి.

ఓవ్చినికోవ్ చెప్పడం ప్రారంభించేడు. “ఇటు చూడండి! నాకు మీ దుఃఖానికి కారణం బోధపడటంలేదు. అసలు మీరెందుకు ఏడుస్తున్నారు? వస్తుందో లేదో తెలియని ప్రమాదం గురించి అతిగా ఊహించుకోవడం ఎందుకు? మీకు ఆ రోగం రావడానికి ఉన్న అవకాశాలు అతి స్వల్పం. గుర్తుంచుకోవలసిన ముఖ్యమైన విషయం, ఒక పిచ్చికుక్క వందమందిని కరిస్తే, హైడ్రోఫోబియా వచ్చే అవకాశం ఉన్నది ముప్ఫై మందికి మాత్రమే. అంతకంటే ముఖ్యమైన విషయం, ఆ తోడేలు మిమ్మల్ని బట్టమీంచి కరిచింది. కనుక విషం ఆ బట్టకే అంటుకుని ఉండాలి. పోనీ, ఆ విషం మీ గాయంలోకి వెళ్ళిందని అనుకున్నా, మీరు చాలా రక్తం పోగొట్టుకున్నారు గనుక, ఆ రక్తంతోపాటు అదీ బయటకి పోయి ఉండాలి. నాకు మీకు హైడ్రోఫోబియా వస్తుందేమోనన్న చింత ఏమాత్రం లేదు. కాని, మీరు చేస్తున్న అశ్రద్ధ చూస్తుంటే అది కరిచిన చోట పుండు పెద్దదై ఇంకే రోగమో వస్తుందన్న భయం మాత్రం కలుగుతోంది.”

“నిజంగా? నన్ను ఏదో ఊరడించడానికి అలా అంటున్నారా లేక నిజంగా అంటున్నారా?”

“ప్రమాణం చేసి చెబుతున్నా! నామాట నమ్మండి! ఇదిగో, చూడండి. మీ అంతట మీరే చదివి చూడండి. మీకే అర్థం అవుతుంది.” అని చెప్పి ఓవ్చినికోవ్ తన పుస్తకాల గూట్లోంచి ఒక పుస్తకాన్ని తీసి, హైడ్రోఫోబియా గురించి వ్రాసిన కొన్ని భయంకర విషయాలున్న పేజీలు తప్పించి, నిలోవ్‌కి కొన్ని పేరాలు వినిపించేడు.

“మీరు నిష్కారణంగా బాధపడుతున్నారు” అన్నాడు చదవడం పూర్తిచేసి. “దానికి, నిజంగా ఆ తోడేలు పిచ్చిదా కాదా అన్న విషయం మీకుగాని, నాకు గాని ఎవరికీ ఏమాత్రం తెలియదన్న విషయం జోడించి చూడండి,” అన్నాడు ముగిస్తూ.

“ఊఁ నిజమేస్మీ!” ఒప్పుకున్నాడు నిలోవ్. ఇన్నాళ్ళకి అతని ముఖం మీద చిరునవ్వు మొలిచింది. “ఇప్పుడు నాకు అర్థం అయింది. ఈ భయం అంతా అర్థం లేనిదని.”

“అందులో ఎంతమాత్రం సందేహం లేదు.”

“మీకు నా ధన్యవాదాలు” అన్నాడు నిలోవ్ ఆనందంగా చేతులు నలుపుకుంటూ, చిరునవ్వు నవ్వుతూ. “మీ దగ్గరనుండి ఈ విషయాలన్నీ తెలుసుకోవడం ఎంతో బాగుంది. ఇప్పుడు నాకు పూర్తి నమ్మకం కుదిరింది. నాకిప్పుడు చాలా సంతృప్తిగా ఉంది. నిజానికి ఆనందం ఉరకలు వేస్తోంది. భగవంతుడా! ఎంత చల్లని మాట వినిపించేవు! ప్రమాణం చేసి చెబుతున్నా! నేను సంతోషంతో ఉక్కిరిబిక్కిరి అవుతున్నాను!”

నిలోవ్ ఓవ్చినికోవ్‌ని కాగలించుకుని, మూడుసార్లు ముద్దుపెట్టుకున్నాడు. ఆనందం ఉరకలు వేసినపుడు కుర్రవాడు ఎలా హద్దులు మీరి ప్రవర్తిస్తాడో అలా ప్రవర్తించేడు. దృఢమైన శరీరం, స్వతహాగా మంచితనం ఉన్నవాళ్ళకి అలాంటి లక్షణం ఉంటుంది. టేబిలు క్రిందనుండి ఒక గుర్రపు నాడాని తీసి, దాన్ని తిన్నగా చెయ్యడానికి ప్రయత్నించేడు. కానీ మితిమీరిన ఆనందం కలిగించే అలసటవల్లా, భుజంలో తలెత్తిన నొప్పివల్లా ఆ పని చెయ్యలేకపోయాడు. తన ఎడం చేతిని డాక్టరు నడుము చుట్టూ వేసి, తన ఎడమ భుజం మీదకి లేవనెత్తి, వాళ్ళున్న చోటునుండి భోజనాల గదిలోకి మోసుకుపోవడానికే పరిమితమయ్యాడు. అతను డాక్టరు దగ్గరనుండి శలవు తీసుకునే సమయానికి ఎంత ఉల్లాసంగా ఉన్నాడంటే, అతని నల్లని గడ్డం మీదకి పెల్లుబికిన కన్నీటి చుక్కలు కూడా అతనితోపాటు ఆనందంతో కేరింతలు కొడుతున్నట్టు కనిపిస్తున్నాయి. మెట్లు దిగుతూ, మరొకసారి గలగలా నవ్వి చెయ్యి ఆన్చుకునే కమ్మీని ఎంత గట్టిగా కుదిపాడంటే, వసారాలో కొంత మేర ఊడి చేతిలోకి వచ్చేసింది. అతనికి వీడ్కోలు పలకడానికి అంతదాకా వచ్చిన ఓవ్చినికోవ్‌కి, నిలోవ్ పదఘట్టనకి మొత్తం వసారా అంతా దద్దరిల్లుతున్నట్టు తోచింది

‘ఏమి బలంరా బాబూ!’ అని ఆశ్చర్యపోయాడు ఓవ్చినికోవ్, అతని విశాలమైన భుజాల్ని వెనుకనుండి గమనిస్తూ. ‘ఏమి భారీ విగ్రహం!’ అని విస్తుపోయాడు.

తన బగ్గీలోకి కూర్చుని, నిలోవ్ ఆనకట్టమీద తోడేలుని తను ఒక్కడూ ఎలా ఎదుర్కొన్నాడో- ఏ చిన్న విషయం విడిచిపెట్టకుండా మళ్ళీ మొదటినుండి హావభావాలు ప్రదర్శిస్తూ చెప్పడం ప్రారంభించేడు తన సారథికి.

“ఆట మజాయే అది!” అన్నాడు కథనానికి ముగింపు పలుకుతూ. “నేను ముసలివాణ్ణి అయ్యాక నెమరువేసుకోవలసిన విషయాల్లో ఇదొకటి. త్రిష్కా! గుర్రాల్ని దౌడు తీయించు!” అని ఆజ్ఞాపించేడు.

[“మీకు నా ధన్యవాదాలు” అన్నాడు నిలోవ్ ఆనందంగా చేతులు నలుపుకుంటూ, చిరునవ్వు నవ్వుతూ. “మీరు చేసిన సేవకి ప్రతిఫలంగా ఇదిగో ఈ ఐదు వందలూ ఉంచండి. అదిగో. అదే వద్దనేది. అలా బెట్టుచెయ్యడం మంచిది కాదు. నా కిప్పుడు ఎంత సంతోషంగా ఉందంటే, నా దగ్గర డబ్బు లేదు గాని, ఉంటే, వెయ్యయినా ఇచ్చి ఉండే వాడిని. పదండి. ఇద్దరం కలిసి డ్రిక్ తీసుకుందాం!”

నిలోవ్ ఆ రాత్రి డాక్టరుతో డిన్నరు చేసి హాయిగా ఇంటికి చేరుకున్నాడు. కానీ, మర్నాటి ఉదయం నుండీ డాక్టర్ల దగ్గరికి, నాటువైద్యులదగ్గరికీ ఎప్పటిలా పరిగెత్తడం ప్రారంభించేడు. మిగతా రెండు సమస్యలకీ ఇప్పుడు ‘ఒంటరితనం అంటే భయం’ తోడైంది. అతను డాక్టరు ఇంటికి దగ్గరగా ఇల్లు తీసుకుని రాత్రీ పగలూ సతాయించడం ప్రారంభించాడు.

గడియారంలోని ముళ్ళు మనం గ్రహించలేనంత నెమ్మదిగా నడుస్తుంటాయి. కానీ మనం జాగ్రత్తగా పరిశీలిస్తే, నిముషాల ముల్లు కదలికని పసిగట్టవచ్చు. అలాగే, డాక్టరు కూడా, నిలోవ్ మీద బలవంతంగా తన దృష్టి పెట్టవలసి రావడంతో, ఒక విషయాన్ని గ్రహించగలిగేడు: ఎంత ధృఢంగా, ఆరోగ్యంగా ఉన్న వ్యక్తి అయినా, ఎలా బరువు కోల్పోతాడో, ఎలా వయసు మీరుతాడో; ఎంత వివేకవంతుడనుకున్న వ్యక్తి కూడా, మార్మికవాదానికి ఎలా బలి అవుతాడో!

నిలోవ్‌కి హైడ్రో ఫోబియా రాలేదు. ఒక నెల- రెండు నెలలు- మూడు నెలలు గడిచాయి. అతను క్రమంగా పూర్వపు మనిషి కాగలిగేడు. ఒక ఏడాది గడిచింది. వయసుకంటే ముందుగా తల నెరిసిపోవడం, శరీరం ముడుతలు తేరిపోవడం గుర్తుచేసి ఉండకపోతే, ఈపాటికి అతను తోడేలుతో జరిగిన సంఘటనని మరిచిపోయి ఉండేవాడు కూడా.

మనిషికి జ్ఞాపకశక్తి చాలా చిన్నది. కొన్నాళ్ళకి మాక్జిమ్‌ని ఒక పిచ్చికుక్క కరిచింది. ఏమాత్రం ఆలస్యం చెయ్యకుండా డాక్టరు నిలోవ్‌ని చూడడానికి వెళ్ళేడు.

“మేము మాక్జిమ్‌ని పాస్టరు దగ్గరికి పంపిస్తున్నాము. మేము చందాలు వసూలు చెయ్యడానికి నిశ్చయించుకున్నాము. నువ్వేమైనా సహకరించగలవా?” అని అడిగేడు అతన్ని.

“సంతోషంగా!” అని చెప్పి, తన గదిలోకి వెళ్ళిన నిలోవ్, ఐదు రూబుళ్ళు చేతిలో పెట్టాడు.]


ఈ అనువాదాన్ని తమ ఆగష్టు 22 సంచికలో ప్రచురించినందుకు ఈమాట సంపాదకులకు కృతజ్ఞతలు.

స్థితప్రజ్ఞతా వాదం: వర్తమాన సమస్యలకి ప్రాచీన పరిష్కారం

%d bloggers like this: